Το Εθνικό Κέντρο Βιβλίου (ΕΚΕΒΙ) συμμετέχει στη φετινή διοργάνωση του 38ου Φεστιβάλ Βιβλίου στο Ζάππειο, όπου οι συνδιοργανωτές (Σύνδεσμος Εκδοτών Βιβλίου και Σύλλογος Εκδοτών Βιβλίου Αθηνών), ζήτησαν τη συνεργασία του όσον αφορά τον σχεδιασμό και την υλοποίηση της θεματικής έκθεσης με τίτλο «Για ένα πράσινο μέλλον».
Το ΕΚΕΒΙ έχει οργανώσει το περίπτερό του με τρόπο ώστε να προσελκύει άμεσα το παιδικό κοινό στη διάρκεια του φεστιβάλ: μια γωνιά με παιδικά και εφηβικά βιβλία με θέμα το περιβάλλον θα αποτελέσει σημείο αναφοράς για τους μικρούς βιβλιόφιλους. Η «Παιδική Βιβλιοθήκη της Οικολογίας» όπως ονομάστηκε, αποτελεί μια φιλόδοξη δράση αφού οι λιλιπούτειοι φίλοι του βιβλίου θα έχουν την ευκαιρία να ξεφυλλίσουν τις σχετικές εκδόσεις, ενώ παράλληλα, θα έχουν τη δυνατότητα να παρακολουθήσουν τις προγραμματισμένες εκδηλώσεις (που θα γίνονται τα απογεύματα του Σαββάτου και της Κυριακής) στον χώρο του περιπτέρου του ΕΚΕΒΙ.
Εξάλλου, οι συναντήσεις με τους συγγραφείς και τους εικονογράφους αλλά και οι παρουσιάσεις των βιβλίων θα γίνονται με την εποπτεία των εκδοτών που συμμετέχουν στο φεστιβάλ και με αποκλειστικό θεματικό άξονα το περιβάλλον ούτως ώστε να καλλιεργηθεί στα παιδιά το πνεύμα της προστασίας της φύσης και εν γένει του περιβάλλοντος για το παρόν και το μέλλον.
Επίσης, οι ενδιαφερόμενοι γονείς και εκπαιδευτικοί θα μπορούν να προμηθεύονται έναν κατάλογο με τα παιδικά κι εφηβικά βιβλία που κυκλοφορούν και σχετίζονται με την προστασία της φύσης και την οικολογική συνείδηση, ο οποίος καταρτίστηκε από το ΕΚΕΒΙ με τη συνεργασία των εκδοτών.
Πρόγραμμα εκδηλώσεων για τα παιδιά με θέμα το περιβάλλον στο περίπτερο του ΕΚΕΒΙ
Σάββατο 12 Σεπτεμβρίου
18:00-19:00
«Η Βασιλική και η νεράιδα του νερού»
Συνάντηση με τη συγγραφέα Γιώτα Φώτου.
Η Βασιλική αντιμετωπίζει σοβαρότατο πρόβλημα! Θα αναγκαστεί να αλλάξει το όνομά της, αν δε συναντήσει τη νεράιδα του νερού, για να πάρει πίσω αυτό που της ανήκει. Πού να τη βρει, όμως; Στο ποτάμι, στη βροχή, στο νερόμυλο ή κάπου αλλού; Ο κύκλος, η χρησιμότητα και η δύναμη του νερού δοσμένα μέσα από μια όμορφη ιστορία που κρατά το ενδιαφέρον ζωντανό ως το τέλος.
Οργάνωση: Εκδόσεις Ψυχογιός
19:00-20:00
«Φυσικά σ’ αγαπώ»
Συνάντηση με τη συγγραφέα και εικονογράφο Σοφία Ζαραμπούκα.
Ένα βιβλίο για τη φύση, το περιβάλλον αλλά και την αγάπη. Πολύ διασκεδαστικό και αρκετά «μυστηριώδες» εισάγει τους μικρούς αναγνώστες στα θέματα της οικολογίας εύκολα, μια και μπλέκονται στις περιπέτειες των δύο ηρώων της ιστορίας. Για όλα θα βρεθεί μια λύση όταν ένας άχαρος, άχρηστος, αχόρταγος και άφιλος θα δοκιμάσει πρώτη φορά ένα φιλί, θα αποκτήσει φίλους.
Οργάνωση: Εκδόσεις Κέδρος
Κυριακή 13 Σεπτεμβρίου
17:00-18:00
«Το συναχωμένο αεροπλανάκι»
Τα παιδιά αναπαριστούν τους ήρωες του παραμυθιού της Μαρίας Γεωργαλά- Καρτούδη. Ζωντανεύουν μικρές σκηνές χρησιμοποιώντας την φαντασία τους και σκηνικά αντικείμενα-παιχνίδια. Συμμετέχοντας ενεργά στην εξέλιξη της ιστορίας, οι μικροί ακροατές μεταφέρονται στο χώρο-χρόνο της μυθοπλασίας και επεξεργάζονται δικές τους εμπειρίες, δημιουργούν και προσεγγίζουν έννοιες όπως οικολογική συνείδηση και ευθύνη, φιλία, συνεργασία, αποδοχή της ιδιαιτερότητας του άλλου. Το θεατρικό παιχνίδι συντονίζει η Άννα Μαυρολέων.
Οργάνωση: Εκδόσεις Κ.Μ. Ζαχαράκης
18:00-19:00
«Ρόμπολο, το προσφυγάκι του δάσους»
Συνάντηση με τη συγγραφέα και εικονογράφο Φιλομήλα Βακάλη-Συρογιαννοπούλου.
Κάποτε ήταν ένα δέντρο ζωντανό και καταπράσινο, ρόμπολο καμαρωτό! Οι άνθρωποι μια μέρα το ‘κοψαν. Δίχως ρίζες, φύλλα και κλαδιά, βρέθηκε στύλος να φωτά σε ξένο τόπο. Το βασανίζει ο πόνος του ξεριζωμού, η νοσταλγία και η ανάγκη για επικοινωνία. Πού και πώς να στεριώσει; Ώσπου μια αμυγδαλιά του κλέβει την καρδιά... Μια τρυφερή ιστορία αγάπης θα ξετυλιχτεί με τη συμμετοχή των παιδιών μέσα από θεατρικό παιχνίδι.
Οργάνωση: Εκδόσεις Άγκυρα
Σάββατο 19 Σεπτεμβρίου
18:00-19:00
«Το δώρο της αγάπης»
Συνάντηση με τη συγγραφέα Πολυξένη Βάκου-Σαλωνίδου.
Είναι η αγάπη στ' αλήθεια παντοδύναμη; Μπορεί όλα να τα πετύχει; Μπορεί να δώσει χαρά όπου υπάρχει λύπη; Μπορεί να φέρει το χαμόγελο όπου υπάρχει δάκρυ; Υπόθεση απλή, ευαίσθητη και βέβαια γεμάτη οικολογική αγάπη, γραμμένη από μία, όπως έχουν δείξει και τα προηγούμενα βιβλία της, φερέλπιδα συγγραφέα για παιδιά.
Οργάνωση: Εκδόσεις Σταμούλης
19:00-20:00
«Μήνυμα σ’ ένα μπουκάλι»
Συνάντηση με τη συγγραφέα και εικονογράφο Γιώργο Μπότσο.
Ο Γιώργος Μπότσος περιμένει τους μικρούς του φίλους για ένα εργαστήριο κόμικς με θέμα οικολογικό εμπνευσμένο από το νέο του βιβλίο.
Οργάνωση: Εκδόσεις Μεταίχμιο
Κυριακή 20 Σεπτεμβρίου
17:00-18:00
«Το λουλούδι»
Ο Μπριγκ είναι ένα αγόρι που ζει σε ένα μικρό γκρίζο δωμάτιο σε μια μεγάλη γκρίζα πόλη. Στη βιβλιοθήκη όπου εργάζεται ανακαλύπτει κάποιο βιβλίο με τη σημείωση «Μην το διαβάσεις» και με την εικόνα ενός παράξενου σχήματος που ονομάζεται «λουλούδι». Δεν μπορεί να αντισταθεί και το παίρνει σπίτι του. Μάταια αναζητά παντού να βρει λουλούδι στην πόλη του. Μια απλή αλλά δυνατή ιστορία για τη χαμένη ομορφιά και την απώλεια του αληθινού νοήματος της ζωής, με σαφείς οικολογικές προεκτάσεις. Θεατρικό παιχνίδι και δραστηριότητες για τα παιδιά.
Οργάνωση: Εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα
18:00-19:00
«Η μικρή Γοργόνα πώς να ζήσει στο Σκουπιδονήσι;»
Συνάντηση με τους συγγραφείς Βαγγέλη Ηλιόπουλο και Βασιλική Νίκα.
Η Μικρή Γοργόνα, δισέγγονη της γοργόνας του Άντερσεν, πηγαίνει στο μεγάλο γοργονοχορό με την ουρά της γεμάτη σκουπίδια. Όλες οι γοργόνες γελούν μαζί της. Ολόκληρη η Γη κινδυνεύει να γίνει Σκουπιδονήσι. Αποφασίζει τότε να ανέβει στη γη, να μιλήσει στους ανθρώπους και να τους πείσει να μην παράγουν πολλά σκουπίδια, κι όσα σκουπίδια μπορούν να τα ανακυκλώνουν! Αν όμως ερωτευτεί κανένα νεαρό πρίγκιπα; Ε! Θα τον πείσει να αγωνιστεί και αυτός για τη μείωση των σκουπιδιών! Οι συγγραφείς παρουσιάζουν με παιχνίδια ρόλων και δραστηριότητες, για πρώτη φορά, το νέο τους βιβλίο από τη σειρά ΟΙΚΟλογήματα.
Οργάνωση: Εκδόσεις Πατάκη
Σάββατο 26 Σεπτεμβρίου
18:00-19:00
«Σωματοφύλακες της κατσαρόλας»
Συνάντηση με τη συγγραφέα Λένα Τερκεσίδου.
Στο χωριό Μεγαλομπουκιά ο Σάκης Γαλατάκης, η Φρουτένια…. και οι φίλοι τους προετοιμάζονται για να λάβουν μέρος σε μεγάλο διαγωνισμό, που διοργανώνει ο Διεθνής Οργανισμός Υγείας και Διατροφής, για το ποιος παράγει τις πιο υγιεινές τροφές για τους ανθρώπους. Οι Χημικοχωρίτες όμως με τον Ανθρακόλα και την παρέα του, που χρησιμοποιούν χημικά όπλα, καταστρώνουν ένα φοβερό σχέδιο για να τους εμποδίσουν. Η συγγραφέας Λένα Τερκεσίδου, με την παιδαγωγό-εμψυχώτρια Ία Χρυσανθοπούλου θα γνωρίσουν στα παιδιά το φανταστικό κόσμο των σωματοφυλάκων της κατσαρόλας με διασκεδαστικό θεατρικό παιχνίδι, με πολύ γέλιο και εκπλήξεις.
Οργάνωση: Εκδόσεις Ταξιδευτής
19:00-20:00
«Παραμυθομαγειρική»
Συνάντηση με την Κάρμεν Ρουγγέρη.
Αν προσθέσεις 1kg εμπνευσμένα παραμύθια, 500gr. μοναδικές συνταγές μαγειρικής, 2 κουταλιές του γλυκού τρυφερή εικονογράφηση και πολλά κιλά παιδικής φαντασίας θα έχεις στο τέλος το καλύτερο μίγμα για την πιο επιτυχημένη «Παραμυθομαγειρική». Τέσσερα βιβλία που θα ενθουσιάσουν μικρούς και μεγάλους με τον ευρηματικό συνδυασμό παραμυθιών και συνταγών μαγειρικής. Για να μαθαίνουν τα παιδιά να τρώνε όλες τις τροφές με απλό κα διασκεδαστικό τρόπο!
Οργάνωση: Εκδόσεις Ψύχαλου
Κυριακή 27 Σεπτεμβρίου
17:00-18:00
«Τα πικρά δάκρυα ενός σύννεφου»
Συνάντηση με τη συγγραφέα Βούλα Ηλιάδου.
Η συγγραφέας θα μιλήσει στα παιδιά για το παραμύθι της από τη συλλογή «Κάτω από τον ίδιο ουρανό», που έχει θέμα τη μόλυνση του περιβάλλοντος και τις οδυνηρές επιπτώσεις της στη ζωή των έμβιων όντων. Στη συνέχεια θα ακολουθήσει ανάγνωση του παραμυθιού.
Οργάνωση: Εκδόσεις Μ. Σιδέρη
18:00-19:00
«Η κυρα-Φύση και ο κακός Ρύπος»
Εκδήλωση βασισμένη στο παραμύθι της Έφης Παπαδοπούλου.
Μια φορά κι έναν καιρό, σε έναν τόπο όμορφο και καθαρό, ζούσε η κυρα-Φύση με τα εφτά παιδάκια της. Η κυρα-Φύση ήταν πολύ όμορφη, ευγενική και πάντα χαρούμενη! Άλλωστε είχε κάθε λόγο! Τα παιδιά της ήταν αγαπημένα και γεμάτα υγεία. Ώσπου μια μέρα... Δραματοποίηση του παραμυθιού από εμψυχωτές θεατρικού παιχνιδιού.
Οργάνωση: Εκδόσεις Λιβάνη
Σε όλη τη διάρκεια της έκθεσης, σε συνεργασία με τις εκδόσεις Εμπειρία Εκδοτική, οι μικροί επισκέπτες μας θα μπορούν στο χώρο της βιβλιοθήκης να καταγράφουν στο βιβλίο «Το πρώτο μου... ημερολόγιο» του Γιώργου Γιαννούση, μία ευχή, μία επιθυμία ή μία πρόταση για την προστασία του περιβάλλοντος. Οι πέντε πιο πρωτότυπες ιδέες θα πάρουν ως δώρο βιβλία των εκδόσεων Εμπειρία Εκδοτική.
Κατάλογος εκδόσεων παιδικών βιβλίων σε σχέση με το περιβάλλον και την οικολογία
http://www.ekebi.gr/appdata/documents/zappeio_katalogos.pdf
Ημέρες & ώρες λειτουργίας του φεστιβάλ
Δευτέρα-Πέμπτη: 6.00 μ.μ. – 10.30 μ.μ.
Παρασκευή & Σάββατο: 6.00 μ.μ. – 11.00 μ.μ.
Κυριακή: 11.00 π.μ. – 10.30 μ.μ.
Παρασκευή 11 Σεπτεμβρίου 2009
Δευτέρα 7 Σεπτεμβρίου 2009
Αιτήσεις συμμετοχής ΚΠΕ για το σχολικό έτος 2009-10
Τα Κέντρα Περιβαλλοντικής Εκπ/σης (ΚΠΕ) διοργανώνουν για το σχολικό έτος 2009-10 πολυάριθμα εκπ/κά προγράμματα. Οι αιτήσεις συμμετοχής των σχολικών ομάδων στα προγράμματα που υλοποιούν τα ΚΠΕ θα πρέπει να αποσταλούν στους κατά τόπους Υπεύθυνους Περιβαλλοντικής Εκπ/σης (ΠΕ) μέχρι τις 23 Οκτωβρίου 2009.
Μπορείτε να δείτε στη διεύθυνση : http://e-emphasis.sch.gr/content/mag1/File/kpe.pdf
τα εκπαιδευτικά προγράμματα για τη νέα σχολική χρονιά που προσφέρουν τα ΚΠΕ.
Η ποικιλία των θεματικών των προγραμμάτων είναι μεγάλη και αφορά κυρίως σε τοπικά αλλά και γενικότερα περιβαλλοντικά θέματα. Τα προτεινόμενα προγράμματα αριθμούν συνήθως από 5 έως 10 θεματικές.
Tα σχολεία των Κυκλάδων περιλαμβάνονται στην εμβέλεια των παρακάτω ΚΠΕ
-Αργυρούπολης http://uaeco.biol.uoa.gr/kpea/
-Δραπετσώνας http://www.kpedrapetsonas.gr/index.php?option=com_content&task=view&id=23&Itemid=30
-Λαυρίου http://kpelavrio.info/
-Κορθίου Άνδρου http://www.kpekorthiou.gr/
-Σικυωνιών (Κορινθίας)(Υπό συγκρότηση)
- Τροιζήνας- Μεθάνων http://www.mykpe.gr/
-Ακράτας (Αχαίας) http://kpe-akrat.ach.sch.gr/
-Κλειτορίας (Αχαίας) http://kpe-kleit.ach.sch.gr/
-Νέας Κίου (Αργολίδας) http://www.kpenkiou.sch.gr/
Μπορείτε να δείτε στη διεύθυνση : http://e-emphasis.sch.gr/content/mag1/File/kpe.pdf
τα εκπαιδευτικά προγράμματα για τη νέα σχολική χρονιά που προσφέρουν τα ΚΠΕ.
Η ποικιλία των θεματικών των προγραμμάτων είναι μεγάλη και αφορά κυρίως σε τοπικά αλλά και γενικότερα περιβαλλοντικά θέματα. Τα προτεινόμενα προγράμματα αριθμούν συνήθως από 5 έως 10 θεματικές.
Tα σχολεία των Κυκλάδων περιλαμβάνονται στην εμβέλεια των παρακάτω ΚΠΕ
-Αργυρούπολης http://uaeco.biol.uoa.gr/kpea/
-Δραπετσώνας http://www.kpedrapetsonas.gr/index.php?option=com_content&task=view&id=23&Itemid=30
-Λαυρίου http://kpelavrio.info/
-Κορθίου Άνδρου http://www.kpekorthiou.gr/
-Σικυωνιών (Κορινθίας)(Υπό συγκρότηση)
- Τροιζήνας- Μεθάνων http://www.mykpe.gr/
-Ακράτας (Αχαίας) http://kpe-akrat.ach.sch.gr/
-Κλειτορίας (Αχαίας) http://kpe-kleit.ach.sch.gr/
-Νέας Κίου (Αργολίδας) http://www.kpenkiou.sch.gr/
Παρασκευή 4 Σεπτεμβρίου 2009
Έκδοση περιοδικού ΟΙΚΟΚΥΚΛΑΔΕΣ
Ενόψει της έκδοσης του τρίτου τεύχους του περιοδικού ΟΙΚΟΚΥΚΛΑΔΕΣ(έκδοση του τμήματος Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης),ενημερώνουμε τους συναδέλφους που έχουν υλοποιήσει προγράμματα και δράσεις περιβαλλοντικής εκπαίδευσης την προηγούμενη χρονιά και επιθυμούν τη δημοσιοποίησή τους μέσω του περιοδικού,ότι μπορούν να στείλουν μέχρι την Παρασκευή 11/9 κείμενα(αρχεία word)και φωτο (αρχεία JPEG)στην ηλεκτρονική διεύθυνση :
diperival@dipe.kyk.sch.gr
diperival@dipe.kyk.sch.gr
Πέμπτη 3 Σεπτεμβρίου 2009
Αποτίμηση της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης τη δεκαετία 1991-2000
Δήμητρα Σπυροπούλου, Παιδαγωγικό Ινστιτούτο*
Αναδημοσίευση από το περ.ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ,τ.5
Περίληψη
H Περιβαλλοντική Εκπαίδευση (Π.Ε.) θεσμοθετήθηκε με το Νόμο 1892/90 και έχει ως βασικό σκοπό την ενημέρωση, ευαισθητοποίηση και δραστηριοποίηση των μαθητών/ριων σε θέματα Περιβάλλοντος-φυσικού, κοινωνικού, τεχνητού / δομημένου, ιστορικού-, με την οικοδόμηση γνώσεων, την ανάπτυξη ψυχοκινητικών δεξιοτήτων και την καλλιέργεια στάσεων και συμπεριφορών, οι οποίες θα τους επιτρέψουν ως αυριανούς ενεργούς πολίτες να τοποθετούνται υπεύθυνα πάνω σε θέματα που αφορούν το Περιβάλλον. Στο πλαίσιο της εργασίας αυτής έγινε μια προσπάθεια αποτίμησης της πορείας της Π.Ε. μέσα από μια σταχυολόγηση άρθρων και ερευνών σχετικών με την υλοποίηση προγραμμάτων Π.Ε. στα σχολεία, την επιμόρφωση των εκπαιδευτικών σε θέματα Π.Ε., καθώς επίσης και την καταγραφή των απόψεων / προτάσεων εκπαιδευτικών Α/θμιας και Β/θμιας Εκπαίδευσης.
Εισαγωγή
Οι δεσμοί που έχουν υφανθεί ανάμεσα στις ανθρώπινες κοινωνίες και το περιβάλλον είναι πολύ παλιοί. Αρκετά πρόσφατα όμως συνειδητοποιήθηκε ότι το περιβάλλον βρίσκεται σε κρίση σε ολόκληρο τον πλανήτη, ενώ η αντίληψη για την αντιμετώπιση των περιβαλλοντικών προβλημάτων ακόμη και σήμερα είναι διαφορετική και εξαρτάται από πολλούς παράγοντες.
Πριν από το 1970 η αντίληψη για την αντιμετώπιση των περιβαλλοντικών θεμάτων ήταν «τεχνοκρατική», όπως συνηθίζεται να λέγεται, διότι ως πρώτο βήμα επίλυσής τους υιοθετήθηκε η άποψη της δημιουργίας εξειδικευμένου προσωπικού σε θέματα επιστήμης και τεχνολογίας και η θέσπιση μέτρων από τα διάφορα κράτη για την προστασία του περιβάλλοντος. Γρήγορα όμως διαπιστώθηκε ότι τα περιβαλλοντικά προβλήματα είχαν και κοινωνική διάσταση και κρίθηκε αναγκαία η ενημέρωση και ευαισθητοποίηση του κοινού και η διαμόρφωση ενός συστήματος αξιών για τα περιβαλλοντικά θέματα. Στο πλαίσιο αυτού του προβληματισμού γεννήθηκε η Περιβαλλοντική Εκπαίδευση και στη συνέχεια ακολούθησε μια σειρά από διεθνείς συναντήσεις, συνδιασκέψεις, συνέδρια που διοργανώθηκαν από διεθνείς οργανισμούς και αποτέλεσαν τους κυριότερους σταθμούς της ανάδειξής της ως εκπαιδευτικής πρότασης.
Στη θεσμοθέτηση της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης στη χώρα μας (Ν. 1892/90, άρθρο 111), συνέβαλε αποφασιστικά η δέσμευση των υπουργών Παιδείας των χωρών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (1988) για την ανάπτυξη δράσης και προώθησης της Π.Ε. στα παρακάτω σημεία:
α. Να προωθεί η Π.Ε. σε όλες τις βαθμίδες της Εκπαίδευσης.
β. Να ληφθούν υπόψη οι στόχοι της Π.Ε. στο σχεδιασμό των Προγραμμάτων των σχολείων.
γ. Να δοθεί έμφαση στην εκπαίδευση των εκπαιδευτικών στην αρχική τους κατάρτιση και επιμόρφωση.
δ. Να εφοδιαστούν τα σχολεία με κατάλληλο εκπαιδευτικό υλικό.
(Council of Europe 1988)
Γενικά στόχος της πολιτικής της Ε.Ε. είναι να μετατοπιστεί η Π.Ε. από την πραγματοποίησή της σε εθελοντική βάση σε μέρος του επίσημου προγράμματος για όλους τους μαθητές/ριες, με τον απαιτούμενο σεβασμό στις ιδιαιτερότητες και παραδόσεις της κάθε χώρας-μέλους.
Εξήντα πέντε εκατομμύρια παιδιά που φοιτούν σήμερα στα σχολεία Α/θμιας και Β/θμιας Εκπαίδευσης της Ευρώπης θα είναι αύριο ενεργοί πολίτες: νομοθέτες, πολιτικοί, στρατιωτικοί, εκπαιδευτικοί και απλοί πολίτες. Από τις εργασίες, όμως, του διεθνούς συνεδρίου της Π.Ε., το οποίο πραγματοποιήθηκε στην πατρίδα μας τον Οκτώβριο του 2000, διαπιστώνεται ότι η ένταξη της Π.Ε. στα εκπαιδευτικά συστήματα των ευρωπαϊκών χωρών γίνεται με αργούς ρυθμούς και πολύ μικρά ποσοστά μαθητών/ριων γίνονται δέκτες μιας πρώτης ευαισθητοποίησης (Giordan, 1998). Και αυτό γιατί οι εκπαιδευτικές καινοτομίες συναντούν το παραδοσιακό σχολείο με τις συγκεκριμένες δομές του, οι οποίες συνεπικουρούν στη διατήρηση του διαχωρισμού των επιστημονικών κλάδων και δεν αφήνουν χρονικά περιθώρια για διεπιστημονικές / διερευνητικές προσεγγίσεις (Giordan, 1998. Reichel, 1998).
Στη χώρα μας, τη δεκαετία 1991-2000, έγιναν σημαντικά βήματα στον τομέα της Π.Ε. τόσο από την πλευρά της πολιτείας όσο και από την πλευρά των μάχιμων εκπαιδευτικών. Ανέκυψαν όμως και προβληματισμοί σε ό,τι αφορά στην υλοποίησή της στα σχολεία.
Σκοπός της εργασίας
Στην εργασία αυτή έγινε μια προσπάθεια στοιχειώδους αποτίμησης της υπάρχουσας κατάστασης στην Π.Ε., η οποία μπορεί να οδηγήσει σε μια εκτενέστερη αξιολόγηση της μέχρι τώρα πορείας της, προς την κατεύθυνση της ποιοτικής αναβάθμισης αλλά και της καθιέρωσής της στο σχολείο και στην κοινωνία.
Υλικό
Υλικό για την εργασία αυτή αποτέλεσαν οι εκθέσεις πεπραγμένων των Υπευθύνων Π.Ε., οι Οδηγοί Σπουδών των Περιφερειακών Επιμορφωτικών Κέντρων και οι εργασίες οι σχετικές με την καταγραφή απόψεων και προτάσεων των εκπαιδευτικών Α/θμιας και Β/θμιας Εκπαίδευσης.
Αποτελέσματα και Συζήτηση
Τα αποτελέσματα της εργασίας μπορούν να κατηγοριοποιηθούν στις παρακάτω θεματικές:
Α. Υλοποίηση προγραμμάτων Π.Ε. στα σχολεία
Μια εικόνα της υπάρχουσας κατάστασης, όπως προκύπτει από τη βιβλιογραφία και τις εκθέσεις πεπραγμένων των Υπευθύνων Π.Ε., είναι ότι εξαιτίας της προαιρετικής συμμετοχής των μαθητών/ριων σε δραστηριότητες Π.Ε.:
• Ο αριθμός των προγραμμάτων Π.Ε. που υλοποιούνται στα σχολεία παραμένει ίδιος τα τελευταία χρόνια, λίγα προγράμματα στα Δημοτικά σχολεία, λιγότερα στα Γυμνάσια και ελάχιστα στα Λύκεια και τα ΤΕΕ.
• Αρκετοί μαθητές/ριες της Β/θμιας Εκπαίδευσης, οι οποίοι συμμετέχουν αρχικά στα προγράμματα Π.Ε., τα εγκαταλείπουν στη διάρκεια της σχολικής χρονιάς.
Σημειώνεται επίσης:
• Έλλειψη διάθεσης των εκπαιδευτικών για υλοποίηση προγραμμάτων Π.Ε. λόγω ανεπαρκούς επιμόρφωσης.
• Έλλειψη διάθεσης μαθητών/ριων λόγω φόρτου εργασίας, αφού οι δραστηριότητες της Π.Ε. πρέπει εξ ολοκλήρου να πραγματοποιούνται εκτός ωρολογίου προγράμματος του σχολείου.
Μια ενδεικτική ποσοτική εικόνα είναι η ακόλουθη:
• το 14% των μαθητών/ριων της Α/θμιας Εκπαίδευσης ασχολείται κατά μέσο όρο με δραστηριότητες της Π.Ε.
• το 6,5% των μαθητών/ριων της Β/θμιας Εκπ/σης ασχολείται κατά μέσο όρο με την Π.Ε.
Από το 6,5% των μαθητών/ριων της Β/θμιας Εκπαίδευσης:
• το 66% προέρχεται από τα Γυμνάσια,
• το 13% από τα Λύκεια,
• το 12% από τα ΤΕΕ.
Από το 6,5% των μαθητών/ριων, οι οποίοι συμμετέχουν αρχικά στις δραστηριότητες της Π.Ε., αρκετοί εγκαταλείπουν στη διάρκεια της σχολικής χρονιάς και οι ομάδες που υλοποιούν τελικά τα προγράμματα μένουν με 10 άτομα. Οι κύριοι λόγοι της μη συμμετοχής εκπαιδευτικών και μαθητών/ριων σε σχολικές καινοτόμες δραστηριότητες, όπως είναι η Π.Ε., οφείλεται πιθανόν στην πεποίθηση και επικέντρωση εκπαιδευτικών - μαθητών/ριων στα «απαραίτητα» μαθήματα αλλά κυρίως στην αδυναμία να γίνει αντιληπτό ότι οι εκπαιδευτικοί δεν είναι οι μεταδότες της γνώσης και οι μαθητές/ριες οι παθητικοί δέκτες της.
Τέλος, αμφισβητείται η ποιότητα των προγραμμάτων Π.Ε. ως προς την επίτευξη των σκοπών και των στόχων της Π.Ε. αλλά και της μεθοδολογίας που ακολουθείται ( Αγγελίδου, 1999. Σπυροπούλου, 2001α).
Β. Επιμόρφωση των εκπαιδευτικών
Τη δεκαετία 1991-2000 έχει επιμορφωθεί ένας σημαντικός αριθμός εκπαιδευτικών Α/θμιας και Β/θμιας Εκπαίδευσης, όπως προκύπτει από στοιχεία των Οδηγών Σπουδών των Περιφερειακών Επιμορφωτικών Κέντρων (ΠΕΚ) και από ΥΠΕΠΘ (ΥΠΕΠΘ, 2000).
Η επιμόρφωση των εκπαιδευτικών σε θέματα Π.Ε. στα 16 Περιφερειακά Επιμορφωτικά Κέντρα (ΠΕΚ) δίνει την παρακάτω εικόνα: Τα επιμορφωτικά προγράμματα ήταν προαιρετικά και είχαν διάρκεια 40 ωρών. Ο αριθμός των προγραμμάτων ήταν 79 προγράμματα Π.Ε. το σχολικό έτος1995-96, όπου εφαρμόσθηκε η γενικευμένη μορφή επιμόρφωσης και 19 προγράμματα Π.Ε. επί συνόλου 129 προγραμμάτων γενικού ενδιαφέροντος, τα οποία υλοποιήθηκαν το σχολικό έτος 1997-98.
Η επιμόρφωση των εκπαιδευτικών συνεχίσθηκε τα επόμενα δύο χρόνια από τα ΑΕΙ (1998-2000) όπου υλοποιήθηκαν 75 σεμινάρια των 35 ωρών για επιμόρφωση εκπαιδευτικών και υπευθύνων Π.Ε. σε όλες τις περιφέρειες της χώρας.
Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας 1991-2000 κυβερνητικοί και μη κυβερνητικοί φορείς υλοποίησαν σεμινάρια, συνέδρια, ημερίδες και διημερίδες επιμόρφωσης οι οποίες απευθύνονταν στους ενδιαφερόμενους εκπαιδευτικούς. Λόγω όμως της μεγάλης πολυμορφίας και της γεωγραφικής εξάπλωσης των επιμορφωτικών δραστηριοτήτων δεν ήταν εφικτή η άντληση στοιχείων.
Από τα στοιχεία που συγκεντρώθηκαν προέκυψε ότι το περιεχόμενο των επιμορφωτικών προγραμμάτων παρουσίαζε την παρακάτω εικόνα:
Γενική θεώρηση των περιβαλλοντικών θεμάτων και μεθοδολογική προσέγγιση ή πρακτική συνήθως επί χάρτου.
Εξειδικευμένη γνώση σε ορισμένα θέματα όπως η ρύπανση, το ενεργειακό, οι φυσικές καταστροφές, κ.ά., χωρίς μεθοδολογικές προσεγγίσεις.
Ανύπαρκτη ή μικρή ενασχόληση με τη διδακτική της Π.Ε., την πειραματική μεθοδολογία, την εφαρμογή των νέων τεχνολογιών στην Π.Ε. και την ενσωμάτωση της Π.Ε. στο επίσημο πρόγραμμα του σχολείου.
Εστίαση σε θέματα φυσικού περιβάλλοντος και ελάχιστα σε θέματα ανθρωπογενούς περιβάλλοντος.
Ένα επίσης σημαντικό στοιχείο που παρατηρείται είναι ότι δε φαίνεται να υπάρχει πιστοποίηση επιτυχούς έκβασης των επιμορφωτικών προγραμμάτων ούτε κάποια δέσμευση των επιμορφούμενων εκπαιδευτικών να αναλαμβάνουν /υλοποιούν προγράμματα Π.Ε. μετά την παρακολούθηση των επιμορφωτικών διαδικασιών.
Γ. Απόψεις και προτάσεις εκπαιδευτικών
Στη δεκαετία 1991-2000 έγιναν προσπάθειες καταγραφής και διερεύνησης των εμπειριών και των απόψεων των εκπαιδευτικών οι οποίοι ασχολούνται με την Π.Ε. Τα αποτελέσματα των ερευνών κρίνονται σημαντικά για την περαιτέρω προώθηση και αναβάθμιση της Π.Ε., αφού οι εκπαιδευτικοί είναι ο κύριος και σημαντικότερος παράγοντας εφαρμογής της Π.Ε. στα σχολεία (Σπυροπούλου, 2001α).
Η πρώτη έρευνα με τίτλο «Εκπαιδευτικοί και Περιβαλλοντική Εκπαίδευση» (Παπαδημητρίου, 1995) είχε ως στόχο τη διερεύνηση των απόψεων των εκπαιδευτικών της Β/θμιας Εκπαίδευσης του νομού Θεσσαλονίκης για την Π.Ε. και τους παράγοντες που καθορίζουν την ενεργό συμμετοχή τους στη δραστηριότητα αυτή. Η έρευνα πραγματοποιήθηκε με ερωτηματολόγιο που περιείχε ερωτήσεις ανοικτού τύπου αλλά και με προσωπική επικοινωνία με ορισμένους από τους 32 εκπαιδευτικούς που πήραν μέρος σ’ αυτή. Το κριτήριο για την επιλογή του δείγματος ήταν η εμπειρία των εκπαιδευτικών τόσο στην εκπαίδευση όσο και στην Π.Ε. Σύμφωνα με τα συμπεράσματα της έρευνας οι βασικοί παράγοντες που παρακινούν τους εκπαιδευτικούς να ασχοληθούν με την Π.Ε. είναι:
Η σαφής αντίληψη που έχει κανείς για την Π.Ε.
Η πεποίθηση ότι η εκπαίδευση γενικότερα και η Π.Ε. ειδικότερα συμβάλλουν στη διατήρηση και τη βελτίωση του περιβάλλοντος.
Οι ανησυχίες των εκπαιδευτικών και το ενδιαφέρον τους για γενικότερα εκπαιδευτικά θέματα και η αμφισβήτησή τους για πολλές πτυχές του εκπαιδευτικού συστήματος που το θεωρούν αναχρονιστικό.
Η εκτίμηση ότι η Π.Ε. θα βοηθήσει στην προώθηση αλλαγών στο ίδιο το εκπαιδευτικό σύστημα.
Μια άλλη έρευνα με τίτλο «Περιβάλλον και Εκπαίδευση από τη σκοπιά των Εκπαιδευτικών Α/θμιας και Β/θμιας», (Παπαναούμ, 1997), είναι μια εμπειρική έρευνα με στόχο τη διερεύνηση των απόψεων των εκπαιδευτικών και των δύο βαθμίδων σχετικά με το περιβάλλον και τα προβλήματα που συνδέονται με αυτό, καθώς επίσης με το ρόλο της εκπαίδευσης στην πρόληψη και την επίλυσή τους. Στην έρευνα πήραν μέρος 250 εκπαιδευτικοί από 24 σχολεία Α/θμιας και Β/θμιας Εκπαίδευσης του νομού Θεσσαλονίκης, εκ των οποίων τα 10 ήταν δημοτικά, τα 7 γυμνάσια και τα υπόλοιπα λύκεια. Τα σχολεία επιλέχθηκαν με τυχαία δειγματοληψία.
Τα συμπεράσματα της έρευνας συνοψίζονται στα εξής:
Οι μισοί εκπαιδευτικοί του δείγματος είναι μεν ενημερωμένοι για τα περιβαλλοντικά ζητήματα/προβλήματα, ένας όμως πολύ μικρός αριθμός εκπαιδευτικών (περίπου 20%) δηλώνει ότι έχει ασχοληθεί με αυτά.
Οι εκπαιδευτικοί ενημερώνονται για τα περιβαλλοντικά προβλήματα, ως επί το πλείστον, από τα Μαζικά Μέσα Ενημέρωσης και πολύ λιγότερο από επιστημονικά άρθρα και βιβλία.
Οι εκπαιδευτικοί θεωρούν ότι οι παράγοντες που δυσκολεύουν την υλοποίηση προγραμμάτων Π.Ε. στο σχολείο είναι τα ανελαστικά Αναλυτικά Προγράμματα, η έλλειψη συγκεκριμένου προγραμματισμού σε συνδυασμό με το φαινόμενο της διπλής βάρδιας πολλών σχολείων, των μετακινήσεων των μαθητών/ριων κτλ.
Η έλλειψη ενημέρωσης και επιμόρφωσης των εκπαιδευτικών αλλά και η αδιαφορία αρκετών εκπαιδευτικών, πιθανόν λόγω έλλειψης κινήτρων.
Η έρευνα με τίτλο «Οργάνωση και πολιτική της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης» (Γιαννακάκη, 2000) εξετάζει τις απόψεις / θέσεις των εκπαιδευτικών Α/θμιας Εκπαίδευσης σχετικά με τις υπάρχουσες αδυναμίες του σχολικού συστήματος, οι οποίες δυσχεραίνουν την οργάνωση και διεξαγωγή δραστηριοτήτων Π.Ε. στο δημοτικό σχολείο. Στην έρευνα πήραν μέρος 96 εκπαιδευτικοί 48 δημοτικών σχολείων (δύο εκπαιδευτικοί από κάθε σχολείο που δίδασκαν στην Ε΄ και Στ΄) του νομού Αττικής. Η έρευνα πραγματοποιήθηκε με ερωτηματολόγιο που περιείχε ερωτήσεις κλειστού τύπου, και τα βασικότερα συμπεράσματα είναι τα ακόλουθα:
Η διοικητική αποκέντρωση είναι μια αποτελεσματική στρατηγική ενίσχυσης της Π.Ε. αλλά υπάρχει παράλληλα η ανάγκη συνεργασίας μεταξύ των φορέων που εμπλέκονται σε αυτήν.
Το υπάρχον θεσμικό πλαίσιο δεν ευνοεί πρωτοβουλίες των εκπαιδευτικών για περιβαλλοντικές δραστηριότητες στο σχολείο.
Ο προαιρετικός χαρακτήρας των περιβαλλοντικών δραστηριοτήτων που διεξάγονται στο δημοτικό σχολείο έχει θετικές επιπτώσεις.
Η πιο πρόσφατη έρευνα με τίτλο «Εννοιολογικός και μεθοδολογικός επαναπροσδιορισμός της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης: Μία έρευνα» (Σπυροπούλου, 2001β) είχε ως στόχο την καταγραφή των απόψεων και προτάσεων των εκπαιδευτικών Α/θμιας και Β/θμιας Εκπαίδευσης του νομού Αττικής και του νομού Έβρου σχετικά με την περαιτέρω πορεία της Π.Ε. Η έρευνα επιχειρήθηκε αρχικά με ένα πιλοτικό ερωτηματολόγιο και στη συνέχεια το τελικό ερωτηματολόγιο απευθύνθηκε σε 146 εκπαιδευτικούς Α/θμιας Εκπαίδευσης και 124 Β/θμιας Εκπαίδευσης.
Τα συμπεράσματα της έρευνας παρουσιάζονται πιο αναλυτικά, επειδή η έρευνα απευθύνθηκε σε εκπαιδευτικούς και των δύο βαθμίδων που προέρχονταν από δύο νομούς με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Η έρευνα πραγματοποιήθηκε στο β΄ εξάμηνο του 2000 όπου οι εκπαιδευτικοί είχαν περισσότερες εμπειρίες, πάνω από δέκα χρόνια μετά τη θεσμοθέτηση της Π.Ε. στα σχολεία.
α. Οι βασικοί παράγοντες για την ενασχόληση των εκπαιδευτικών με την Π.Ε. είναι:
Η ευαισθητοποίηση των ιδίων σε θέματα που αφορούν την προστασία του περιβάλλοντος, τη ρύπανσή του και τις επικείμενες κλιματικές αλλαγές του πλανήτη (65% Εκπαιδευτικοί Α/θμιας και 50% Εκπαιδευτικοί Β/θμιας).
Η καλλιέργεια της περιβαλλοντικής συνείδησης αλλά και η πρόκληση του ενδιαφέροντος των παιδιών για τα περιβαλλοντικά ζητήματα / προβλήματα (17% Εκπαιδευτικοί Α/θμιας και 14% Εκπαιδευτικοί Β/θμιας).
Ο διεπιστημονικός χαρακτήρας της Π.Ε. (5% Εκπαιδευτικοί Α/θμιας και 15% Εκπαιδευτικοί Β/θμιας).
Η επιμόρφωση των εκπαιδευτικών και η στήριξή τους από τους αρμόδιους φορείς (5% Εκπαιδευτικοί Α/θμιας και 15% Εκπαιδευτικοί Β/θμιας).
Η συμπλήρωση του ωραρίου τους (0% Εκπαιδευτικοί Α/θμιας και 7,5% Εκπαιδευτικοί Β/θμιας).
Τέλος,Ο οικονομικός παράγοντας (6% Εκπαιδευτικοί Α/θμιας και 2,5% Εκπαιδευτικοί Β/θμιας).
Παρατηρείται ότι μόνο ένα μικρό ποσοστό εκπαιδευτικών της Β/θμιας Εκπαίδευσης δηλώνει ότι ένας παράγοντας που τους παρακινεί να ασχοληθούν με την Π.Ε. είναι η συμπλήρωση ωραρίου, κάτι που δεν απασχολεί τους εκπαιδευτικούς της Α/θμιας, οι οποίοι θέτουν ότι ο οικονομικός παράγοντας παίζει κάποιο ρόλο στην συμμετοχή / ενασχόλησή τους με προγράμματα Π.Ε.
β. Οι βασικοί παράγοντες που αποτρέπουν τους εκπαιδευτικούς να ασχοληθούν με την Π.Ε. είναι:
Η εργασία εκτός σχολικού ωρολογίου προγράμματος (42% Εκπαιδευτικοί Α/θμιας και 56% Εκπαιδευτικοί Β/θμιας).
Η έλλειψη επαρκούς επιμόρφωσης των εκπαιδευτικών (31% Εκπαιδευτικοί Α/θμιας και 18% Εκπαιδευτικοί Β/θμιας).
Η απαξίωση της Π.Ε. από τα στελέχη της διοίκησης αλλά και η έλλειψη κινήτρων για τους εκπαιδευτικούς (9% Εκπαιδευτικοί Α/θμιας και 12% Εκπαιδευτικοί Β/θμιας).
Η έλλειψη οργάνωσης και συνεργασίας μεταξύ των εκπαιδευτικών (18% Εκπαιδευτικοί Α/θμιας και 2% Εκπαιδευτικοί Β/θμιας).
Η έλλειψη χρόνου στους μαθητές/ριες εξαιτίας του φόρτου εργασίας, των μετακινήσεων τους, της διπλοβάρδιας των σχολείων κτλ. (0% Εκπαιδευτικοί Α/θμιας και 12% Εκπαιδευτικοί Β/θμιας).
Παρατηρείται ότι ο σπουδαιότερος λόγος που αποτρέπει τους εκπαιδευτικούς να ασχοληθούν με τους μαθητές/ριες σε προγράμματα Π.Ε. είναι ότι όλες οι εργασίες των προγραμμάτων πραγματοποιούνται εκτός σχολικού ωρολογίου προγράμματος με τις γνωστές συνέπειες που έχει η τακτική αυτή. Επισημαίνονται όμως και άλλοι σοβαροί λόγοι, όπως η έλλειψη επαρκούς επιμόρφωσης, η απαξίωσή της από τα στελέχη της διοίκησης αλλά και η έλλειψη κινήτρων για τους εκπαιδευτικούς.
γ. Τα προγράμματα Π.Ε. που υλοποιήθηκαν στα σχολεία, που υπηρετούν οι εκπαιδευτικοί του δείγματος, μέχρι σήμερα είναι:
Προγράμματα Α/θμια Β/θμια
Ένα 26% 17%
Περισσότερα από ένα 27% 5%
Κανένα 44% 76%
Δεν απάντησαν 2% -
δ. Οι λόγοι για τους οποίους οι εκπαιδευτικοί δεν υλοποίησαν κανένα πρόγραμμα Π.Ε. μέχρι σήμερα στο σχολείο τους είναι:
Δεν έχουν χρόνο να ασχοληθούν (42% Εκπαιδευτικοί Α/θμιας και 51% Εκπαιδευτικοί Β/θμιας).
Δεν έχουν επιμορφωθεί (54% Εκπαιδευτικοί Α/θμιας και 45% Εκπαιδευτικοί Β/θμιας).
Δεν τους ενδιαφέρει η Π.Ε. (3% Εκπαιδευτικοί Α/θμιας και 5% Εκπαιδευτικοί Β/θμιας).
Διαπιστώνεται ότι ελάχιστοι είναι οι εκπαιδευτικοί που δεν ενδιαφέρονται για την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση ως σχολική δραστηριότητα. Κύριος λόγος για τον οποίο δεν υλοποίησαν κανένα πρόγραμμα Π.Ε. στα σχολεία τους μέχρι σήμερα είναι η έλλειψη χρόνου και η έλλειψη ή ελλιπής επιμόρφωσή τους.
ε. Οι προτάσεις των εκπαιδευτικών, μετά από μια σταχυολόγησή τους, σχετικά με την ενσωμάτωση της Π.Ε. στο επίσημο πρόγραμμα του σχολείου είναι:
1. Εμπλουτισμός, όπου είναι δυνατόν, των ενοτήτων όλων των αντικειμένων με περιβαλλοντικά θέματα.
2. Υποστήριξη της Π.Ε. με κατάλληλο εκπαιδευτικό και εποπτικό υλικό.
3. Συνεργασία όλων των ειδικοτήτων των σχετικών με το θέμα, π.χ. Θετικών και Θεωρητικών Επιστημών, Τεχνολογίας, Αισθητικής Αγωγής κτλ.
4. Αξιολόγηση των δραστηριοτήτων και επικουρική βαθμολογία των μαθητών/ριων.
5. Ένταξη ως μαθήματος διεπιστημονικής προσέγγισης μέσα στο ωρολόγιο πρόγραμμα και εθελοντική συμμετοχή σε επιπλέον δραστηριότητες εκτός ωρολογίου προγράμματος.
6. Πρόσκληση / Συνεργασία με ειδικούς ως προς το υπό μελέτη θέμα.
7. Επισκέψεις σε χώρους άμεσου ενδιαφέροντος.
Οι διαφορές που σημειώθηκαν μεταξύ των απόψεων των εκπαιδευτικών Α/θμιας και Β/θμιας Εκπαίδευσης είναι πολύ μικρές και ασήμαντες μεταξύ των δύο φύλων, γι’ αυτό δε σχολιάζονται.
Αντί επιλόγου
Από τα παραπάνω στοιχεία διαπιστώνεται ότι είναι ανάγκη να λάβουμε σοβαρά υπόψη όλες τις παραπάνω παραμέτρους, όπως τις δυσκολίες υλοποίησης προγραμμάτων Π.Ε., την ελλιπή επιμόρφωση εκπαιδευτικών και κυρίως τις απόψεις και προτάσεις των υπευθύνων της Π.Ε. και των εκπαιδευτικών σε ένα προσεχή σχεδιασμό /επαναπροσδιορισμό της Π.Ε. Για την ποιοτική αναβάθμιση και προώθηση της Π.Ε. θα βοηθήσει η πιστοποιημένη επιμόρφωση των εκπαιδευτικών και η θεσμοθέτηση ζώνης δραστηριοτήτων στο σχολικό ωρολόγιο πρόγραμμα.
Η Π.Ε. πρέπει να αποτελεί αναπόσπαστο και πρωταρχικό τμήμα των σχολικών προγραμμάτων όλων των βαθμίδων της εκπαίδευσης και βασική φροντίδα των εκπαιδευτικών συστημάτων πρέπει να είναι η διεξαγωγή ερευνών, οι οποίες θα ξεκινούν από το κοινό σημείο επαφής των περιβαλλοντικών επιστημών, της παιδαγωδιδακτικής και των κοινωνικών ζητημάτων με στόχο την ενημέρωση, ευαισθητοποίηση και δραστηριοποίηση των μαθητών/ριων σε κρίσιμα οικολογικά και περιβαλλοντικά θέματα.
Επιπρόσθετα, στα διεθνή συνέδρια της Μετεωρολογίας επισημαίνεται η ανάγκη εκπαίδευσης και του κοινού σε θέματα Φυσικών Επιστημών, ώστε οι πολίτες του 21ου αιώνα να μπορούν να ζουν αρμονικά με τα στοιχεία της φύσης μέσα στις κοινωνίες της υψηλής τεχνολογικής ανάπτυξης. Θεωρείται επίσης αναγκαία η συνεργασία όλων των εμπλεκόμενων φορέων με βασικό προσανατολισμό την πρόκληση του ενδιαφέροντος των μαθητών/ριων, τη θέσπιση κινήτρων για τους εκπαιδευτικούς και το άνοιγμα του σχολείου στη ζωή και την κοινωνία.*
Βιβλιογραφία
Αγγελίδου, Ε. (1999). Προβληματισμοί στη διδακτική της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης. Εκπαιδευτική Κοινότητα, 49, 26-29.
Γιαννάκη, Μ-Σ. (2000). Οργάνωση και πολιτική της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης για την αειφόρο ανάπτυξη. Διοικητική Ενημέρωση, 5, 120-126.
Giordan, A. (1998 ). Περιβαλλοντική Εκπαίδευση: Πεδίο εργασίας. Γραφείο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Ενημέρωσης και Ευαισθητοποίησης, Γεν. Δ/ση ΧΙ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Μουσείο Γουλανδρή. Αθήνα.
Παπαδημητρίου, Β. (1995). Εκπαιδευτικοί και Περιβαλλοντική Εκπαίδευση, Παιδαγωγική Επιθεώρηση, 22, 215-231.
Παπαναούμ, Ζ. (1997). Περιβάλλον και εκπαίδευση από τη σκοπιά των εκπαιδευτικών: μια εμπειρική διερεύνηση. Παιδαγωγική Επιθεώρηση, 28, 171-193.
Reichel, N. (1998). H Περιβαλλοντική Εκπαίδευση: Μια πρόκληση στο κατώφλι του οικολογικού αιώνα. Γραφείο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Ενημέρωσης και Ευαισθητοποίησης. Γενική Διεύθυνση ΧΙ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Μουσείο Γουλανδρή. Αθήνα.
Σπυροπούλου, Δ. (2001α). Αξιοποίηση Ερευνών Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης από το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο. Επιθεώρηση Επιστημονικών και Εκπαιδευτικών Θεμάτων, 4, 50-59.
Σπυροπούλου, Δ. (2001β). Απόψεις Προτάσεις Εκπαιδευτικών Β/θμιας Εκπαίδευσης για τον Επαναπροσδιορισμό της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης. Τα εκπαιδευτικά, 59-60, 195-201.
ΥΠΕΠΘ - ΕΠΕΑΕΚ/ΚΠΣ. (2000). Έργο Σταθμός για την Ελληνική Παιδεία. Αθήνα.*
Αναδημοσίευση από το περ.ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ,τ.5
Περίληψη
H Περιβαλλοντική Εκπαίδευση (Π.Ε.) θεσμοθετήθηκε με το Νόμο 1892/90 και έχει ως βασικό σκοπό την ενημέρωση, ευαισθητοποίηση και δραστηριοποίηση των μαθητών/ριων σε θέματα Περιβάλλοντος-φυσικού, κοινωνικού, τεχνητού / δομημένου, ιστορικού-, με την οικοδόμηση γνώσεων, την ανάπτυξη ψυχοκινητικών δεξιοτήτων και την καλλιέργεια στάσεων και συμπεριφορών, οι οποίες θα τους επιτρέψουν ως αυριανούς ενεργούς πολίτες να τοποθετούνται υπεύθυνα πάνω σε θέματα που αφορούν το Περιβάλλον. Στο πλαίσιο της εργασίας αυτής έγινε μια προσπάθεια αποτίμησης της πορείας της Π.Ε. μέσα από μια σταχυολόγηση άρθρων και ερευνών σχετικών με την υλοποίηση προγραμμάτων Π.Ε. στα σχολεία, την επιμόρφωση των εκπαιδευτικών σε θέματα Π.Ε., καθώς επίσης και την καταγραφή των απόψεων / προτάσεων εκπαιδευτικών Α/θμιας και Β/θμιας Εκπαίδευσης.
Εισαγωγή
Οι δεσμοί που έχουν υφανθεί ανάμεσα στις ανθρώπινες κοινωνίες και το περιβάλλον είναι πολύ παλιοί. Αρκετά πρόσφατα όμως συνειδητοποιήθηκε ότι το περιβάλλον βρίσκεται σε κρίση σε ολόκληρο τον πλανήτη, ενώ η αντίληψη για την αντιμετώπιση των περιβαλλοντικών προβλημάτων ακόμη και σήμερα είναι διαφορετική και εξαρτάται από πολλούς παράγοντες.
Πριν από το 1970 η αντίληψη για την αντιμετώπιση των περιβαλλοντικών θεμάτων ήταν «τεχνοκρατική», όπως συνηθίζεται να λέγεται, διότι ως πρώτο βήμα επίλυσής τους υιοθετήθηκε η άποψη της δημιουργίας εξειδικευμένου προσωπικού σε θέματα επιστήμης και τεχνολογίας και η θέσπιση μέτρων από τα διάφορα κράτη για την προστασία του περιβάλλοντος. Γρήγορα όμως διαπιστώθηκε ότι τα περιβαλλοντικά προβλήματα είχαν και κοινωνική διάσταση και κρίθηκε αναγκαία η ενημέρωση και ευαισθητοποίηση του κοινού και η διαμόρφωση ενός συστήματος αξιών για τα περιβαλλοντικά θέματα. Στο πλαίσιο αυτού του προβληματισμού γεννήθηκε η Περιβαλλοντική Εκπαίδευση και στη συνέχεια ακολούθησε μια σειρά από διεθνείς συναντήσεις, συνδιασκέψεις, συνέδρια που διοργανώθηκαν από διεθνείς οργανισμούς και αποτέλεσαν τους κυριότερους σταθμούς της ανάδειξής της ως εκπαιδευτικής πρότασης.
Στη θεσμοθέτηση της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης στη χώρα μας (Ν. 1892/90, άρθρο 111), συνέβαλε αποφασιστικά η δέσμευση των υπουργών Παιδείας των χωρών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (1988) για την ανάπτυξη δράσης και προώθησης της Π.Ε. στα παρακάτω σημεία:
α. Να προωθεί η Π.Ε. σε όλες τις βαθμίδες της Εκπαίδευσης.
β. Να ληφθούν υπόψη οι στόχοι της Π.Ε. στο σχεδιασμό των Προγραμμάτων των σχολείων.
γ. Να δοθεί έμφαση στην εκπαίδευση των εκπαιδευτικών στην αρχική τους κατάρτιση και επιμόρφωση.
δ. Να εφοδιαστούν τα σχολεία με κατάλληλο εκπαιδευτικό υλικό.
(Council of Europe 1988)
Γενικά στόχος της πολιτικής της Ε.Ε. είναι να μετατοπιστεί η Π.Ε. από την πραγματοποίησή της σε εθελοντική βάση σε μέρος του επίσημου προγράμματος για όλους τους μαθητές/ριες, με τον απαιτούμενο σεβασμό στις ιδιαιτερότητες και παραδόσεις της κάθε χώρας-μέλους.
Εξήντα πέντε εκατομμύρια παιδιά που φοιτούν σήμερα στα σχολεία Α/θμιας και Β/θμιας Εκπαίδευσης της Ευρώπης θα είναι αύριο ενεργοί πολίτες: νομοθέτες, πολιτικοί, στρατιωτικοί, εκπαιδευτικοί και απλοί πολίτες. Από τις εργασίες, όμως, του διεθνούς συνεδρίου της Π.Ε., το οποίο πραγματοποιήθηκε στην πατρίδα μας τον Οκτώβριο του 2000, διαπιστώνεται ότι η ένταξη της Π.Ε. στα εκπαιδευτικά συστήματα των ευρωπαϊκών χωρών γίνεται με αργούς ρυθμούς και πολύ μικρά ποσοστά μαθητών/ριων γίνονται δέκτες μιας πρώτης ευαισθητοποίησης (Giordan, 1998). Και αυτό γιατί οι εκπαιδευτικές καινοτομίες συναντούν το παραδοσιακό σχολείο με τις συγκεκριμένες δομές του, οι οποίες συνεπικουρούν στη διατήρηση του διαχωρισμού των επιστημονικών κλάδων και δεν αφήνουν χρονικά περιθώρια για διεπιστημονικές / διερευνητικές προσεγγίσεις (Giordan, 1998. Reichel, 1998).
Στη χώρα μας, τη δεκαετία 1991-2000, έγιναν σημαντικά βήματα στον τομέα της Π.Ε. τόσο από την πλευρά της πολιτείας όσο και από την πλευρά των μάχιμων εκπαιδευτικών. Ανέκυψαν όμως και προβληματισμοί σε ό,τι αφορά στην υλοποίησή της στα σχολεία.
Σκοπός της εργασίας
Στην εργασία αυτή έγινε μια προσπάθεια στοιχειώδους αποτίμησης της υπάρχουσας κατάστασης στην Π.Ε., η οποία μπορεί να οδηγήσει σε μια εκτενέστερη αξιολόγηση της μέχρι τώρα πορείας της, προς την κατεύθυνση της ποιοτικής αναβάθμισης αλλά και της καθιέρωσής της στο σχολείο και στην κοινωνία.
Υλικό
Υλικό για την εργασία αυτή αποτέλεσαν οι εκθέσεις πεπραγμένων των Υπευθύνων Π.Ε., οι Οδηγοί Σπουδών των Περιφερειακών Επιμορφωτικών Κέντρων και οι εργασίες οι σχετικές με την καταγραφή απόψεων και προτάσεων των εκπαιδευτικών Α/θμιας και Β/θμιας Εκπαίδευσης.
Αποτελέσματα και Συζήτηση
Τα αποτελέσματα της εργασίας μπορούν να κατηγοριοποιηθούν στις παρακάτω θεματικές:
Α. Υλοποίηση προγραμμάτων Π.Ε. στα σχολεία
Μια εικόνα της υπάρχουσας κατάστασης, όπως προκύπτει από τη βιβλιογραφία και τις εκθέσεις πεπραγμένων των Υπευθύνων Π.Ε., είναι ότι εξαιτίας της προαιρετικής συμμετοχής των μαθητών/ριων σε δραστηριότητες Π.Ε.:
• Ο αριθμός των προγραμμάτων Π.Ε. που υλοποιούνται στα σχολεία παραμένει ίδιος τα τελευταία χρόνια, λίγα προγράμματα στα Δημοτικά σχολεία, λιγότερα στα Γυμνάσια και ελάχιστα στα Λύκεια και τα ΤΕΕ.
• Αρκετοί μαθητές/ριες της Β/θμιας Εκπαίδευσης, οι οποίοι συμμετέχουν αρχικά στα προγράμματα Π.Ε., τα εγκαταλείπουν στη διάρκεια της σχολικής χρονιάς.
Σημειώνεται επίσης:
• Έλλειψη διάθεσης των εκπαιδευτικών για υλοποίηση προγραμμάτων Π.Ε. λόγω ανεπαρκούς επιμόρφωσης.
• Έλλειψη διάθεσης μαθητών/ριων λόγω φόρτου εργασίας, αφού οι δραστηριότητες της Π.Ε. πρέπει εξ ολοκλήρου να πραγματοποιούνται εκτός ωρολογίου προγράμματος του σχολείου.
Μια ενδεικτική ποσοτική εικόνα είναι η ακόλουθη:
• το 14% των μαθητών/ριων της Α/θμιας Εκπαίδευσης ασχολείται κατά μέσο όρο με δραστηριότητες της Π.Ε.
• το 6,5% των μαθητών/ριων της Β/θμιας Εκπ/σης ασχολείται κατά μέσο όρο με την Π.Ε.
Από το 6,5% των μαθητών/ριων της Β/θμιας Εκπαίδευσης:
• το 66% προέρχεται από τα Γυμνάσια,
• το 13% από τα Λύκεια,
• το 12% από τα ΤΕΕ.
Από το 6,5% των μαθητών/ριων, οι οποίοι συμμετέχουν αρχικά στις δραστηριότητες της Π.Ε., αρκετοί εγκαταλείπουν στη διάρκεια της σχολικής χρονιάς και οι ομάδες που υλοποιούν τελικά τα προγράμματα μένουν με 10 άτομα. Οι κύριοι λόγοι της μη συμμετοχής εκπαιδευτικών και μαθητών/ριων σε σχολικές καινοτόμες δραστηριότητες, όπως είναι η Π.Ε., οφείλεται πιθανόν στην πεποίθηση και επικέντρωση εκπαιδευτικών - μαθητών/ριων στα «απαραίτητα» μαθήματα αλλά κυρίως στην αδυναμία να γίνει αντιληπτό ότι οι εκπαιδευτικοί δεν είναι οι μεταδότες της γνώσης και οι μαθητές/ριες οι παθητικοί δέκτες της.
Τέλος, αμφισβητείται η ποιότητα των προγραμμάτων Π.Ε. ως προς την επίτευξη των σκοπών και των στόχων της Π.Ε. αλλά και της μεθοδολογίας που ακολουθείται ( Αγγελίδου, 1999. Σπυροπούλου, 2001α).
Β. Επιμόρφωση των εκπαιδευτικών
Τη δεκαετία 1991-2000 έχει επιμορφωθεί ένας σημαντικός αριθμός εκπαιδευτικών Α/θμιας και Β/θμιας Εκπαίδευσης, όπως προκύπτει από στοιχεία των Οδηγών Σπουδών των Περιφερειακών Επιμορφωτικών Κέντρων (ΠΕΚ) και από ΥΠΕΠΘ (ΥΠΕΠΘ, 2000).
Η επιμόρφωση των εκπαιδευτικών σε θέματα Π.Ε. στα 16 Περιφερειακά Επιμορφωτικά Κέντρα (ΠΕΚ) δίνει την παρακάτω εικόνα: Τα επιμορφωτικά προγράμματα ήταν προαιρετικά και είχαν διάρκεια 40 ωρών. Ο αριθμός των προγραμμάτων ήταν 79 προγράμματα Π.Ε. το σχολικό έτος1995-96, όπου εφαρμόσθηκε η γενικευμένη μορφή επιμόρφωσης και 19 προγράμματα Π.Ε. επί συνόλου 129 προγραμμάτων γενικού ενδιαφέροντος, τα οποία υλοποιήθηκαν το σχολικό έτος 1997-98.
Η επιμόρφωση των εκπαιδευτικών συνεχίσθηκε τα επόμενα δύο χρόνια από τα ΑΕΙ (1998-2000) όπου υλοποιήθηκαν 75 σεμινάρια των 35 ωρών για επιμόρφωση εκπαιδευτικών και υπευθύνων Π.Ε. σε όλες τις περιφέρειες της χώρας.
Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας 1991-2000 κυβερνητικοί και μη κυβερνητικοί φορείς υλοποίησαν σεμινάρια, συνέδρια, ημερίδες και διημερίδες επιμόρφωσης οι οποίες απευθύνονταν στους ενδιαφερόμενους εκπαιδευτικούς. Λόγω όμως της μεγάλης πολυμορφίας και της γεωγραφικής εξάπλωσης των επιμορφωτικών δραστηριοτήτων δεν ήταν εφικτή η άντληση στοιχείων.
Από τα στοιχεία που συγκεντρώθηκαν προέκυψε ότι το περιεχόμενο των επιμορφωτικών προγραμμάτων παρουσίαζε την παρακάτω εικόνα:
Γενική θεώρηση των περιβαλλοντικών θεμάτων και μεθοδολογική προσέγγιση ή πρακτική συνήθως επί χάρτου.
Εξειδικευμένη γνώση σε ορισμένα θέματα όπως η ρύπανση, το ενεργειακό, οι φυσικές καταστροφές, κ.ά., χωρίς μεθοδολογικές προσεγγίσεις.
Ανύπαρκτη ή μικρή ενασχόληση με τη διδακτική της Π.Ε., την πειραματική μεθοδολογία, την εφαρμογή των νέων τεχνολογιών στην Π.Ε. και την ενσωμάτωση της Π.Ε. στο επίσημο πρόγραμμα του σχολείου.
Εστίαση σε θέματα φυσικού περιβάλλοντος και ελάχιστα σε θέματα ανθρωπογενούς περιβάλλοντος.
Ένα επίσης σημαντικό στοιχείο που παρατηρείται είναι ότι δε φαίνεται να υπάρχει πιστοποίηση επιτυχούς έκβασης των επιμορφωτικών προγραμμάτων ούτε κάποια δέσμευση των επιμορφούμενων εκπαιδευτικών να αναλαμβάνουν /υλοποιούν προγράμματα Π.Ε. μετά την παρακολούθηση των επιμορφωτικών διαδικασιών.
Γ. Απόψεις και προτάσεις εκπαιδευτικών
Στη δεκαετία 1991-2000 έγιναν προσπάθειες καταγραφής και διερεύνησης των εμπειριών και των απόψεων των εκπαιδευτικών οι οποίοι ασχολούνται με την Π.Ε. Τα αποτελέσματα των ερευνών κρίνονται σημαντικά για την περαιτέρω προώθηση και αναβάθμιση της Π.Ε., αφού οι εκπαιδευτικοί είναι ο κύριος και σημαντικότερος παράγοντας εφαρμογής της Π.Ε. στα σχολεία (Σπυροπούλου, 2001α).
Η πρώτη έρευνα με τίτλο «Εκπαιδευτικοί και Περιβαλλοντική Εκπαίδευση» (Παπαδημητρίου, 1995) είχε ως στόχο τη διερεύνηση των απόψεων των εκπαιδευτικών της Β/θμιας Εκπαίδευσης του νομού Θεσσαλονίκης για την Π.Ε. και τους παράγοντες που καθορίζουν την ενεργό συμμετοχή τους στη δραστηριότητα αυτή. Η έρευνα πραγματοποιήθηκε με ερωτηματολόγιο που περιείχε ερωτήσεις ανοικτού τύπου αλλά και με προσωπική επικοινωνία με ορισμένους από τους 32 εκπαιδευτικούς που πήραν μέρος σ’ αυτή. Το κριτήριο για την επιλογή του δείγματος ήταν η εμπειρία των εκπαιδευτικών τόσο στην εκπαίδευση όσο και στην Π.Ε. Σύμφωνα με τα συμπεράσματα της έρευνας οι βασικοί παράγοντες που παρακινούν τους εκπαιδευτικούς να ασχοληθούν με την Π.Ε. είναι:
Η σαφής αντίληψη που έχει κανείς για την Π.Ε.
Η πεποίθηση ότι η εκπαίδευση γενικότερα και η Π.Ε. ειδικότερα συμβάλλουν στη διατήρηση και τη βελτίωση του περιβάλλοντος.
Οι ανησυχίες των εκπαιδευτικών και το ενδιαφέρον τους για γενικότερα εκπαιδευτικά θέματα και η αμφισβήτησή τους για πολλές πτυχές του εκπαιδευτικού συστήματος που το θεωρούν αναχρονιστικό.
Η εκτίμηση ότι η Π.Ε. θα βοηθήσει στην προώθηση αλλαγών στο ίδιο το εκπαιδευτικό σύστημα.
Μια άλλη έρευνα με τίτλο «Περιβάλλον και Εκπαίδευση από τη σκοπιά των Εκπαιδευτικών Α/θμιας και Β/θμιας», (Παπαναούμ, 1997), είναι μια εμπειρική έρευνα με στόχο τη διερεύνηση των απόψεων των εκπαιδευτικών και των δύο βαθμίδων σχετικά με το περιβάλλον και τα προβλήματα που συνδέονται με αυτό, καθώς επίσης με το ρόλο της εκπαίδευσης στην πρόληψη και την επίλυσή τους. Στην έρευνα πήραν μέρος 250 εκπαιδευτικοί από 24 σχολεία Α/θμιας και Β/θμιας Εκπαίδευσης του νομού Θεσσαλονίκης, εκ των οποίων τα 10 ήταν δημοτικά, τα 7 γυμνάσια και τα υπόλοιπα λύκεια. Τα σχολεία επιλέχθηκαν με τυχαία δειγματοληψία.
Τα συμπεράσματα της έρευνας συνοψίζονται στα εξής:
Οι μισοί εκπαιδευτικοί του δείγματος είναι μεν ενημερωμένοι για τα περιβαλλοντικά ζητήματα/προβλήματα, ένας όμως πολύ μικρός αριθμός εκπαιδευτικών (περίπου 20%) δηλώνει ότι έχει ασχοληθεί με αυτά.
Οι εκπαιδευτικοί ενημερώνονται για τα περιβαλλοντικά προβλήματα, ως επί το πλείστον, από τα Μαζικά Μέσα Ενημέρωσης και πολύ λιγότερο από επιστημονικά άρθρα και βιβλία.
Οι εκπαιδευτικοί θεωρούν ότι οι παράγοντες που δυσκολεύουν την υλοποίηση προγραμμάτων Π.Ε. στο σχολείο είναι τα ανελαστικά Αναλυτικά Προγράμματα, η έλλειψη συγκεκριμένου προγραμματισμού σε συνδυασμό με το φαινόμενο της διπλής βάρδιας πολλών σχολείων, των μετακινήσεων των μαθητών/ριων κτλ.
Η έλλειψη ενημέρωσης και επιμόρφωσης των εκπαιδευτικών αλλά και η αδιαφορία αρκετών εκπαιδευτικών, πιθανόν λόγω έλλειψης κινήτρων.
Η έρευνα με τίτλο «Οργάνωση και πολιτική της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης» (Γιαννακάκη, 2000) εξετάζει τις απόψεις / θέσεις των εκπαιδευτικών Α/θμιας Εκπαίδευσης σχετικά με τις υπάρχουσες αδυναμίες του σχολικού συστήματος, οι οποίες δυσχεραίνουν την οργάνωση και διεξαγωγή δραστηριοτήτων Π.Ε. στο δημοτικό σχολείο. Στην έρευνα πήραν μέρος 96 εκπαιδευτικοί 48 δημοτικών σχολείων (δύο εκπαιδευτικοί από κάθε σχολείο που δίδασκαν στην Ε΄ και Στ΄) του νομού Αττικής. Η έρευνα πραγματοποιήθηκε με ερωτηματολόγιο που περιείχε ερωτήσεις κλειστού τύπου, και τα βασικότερα συμπεράσματα είναι τα ακόλουθα:
Η διοικητική αποκέντρωση είναι μια αποτελεσματική στρατηγική ενίσχυσης της Π.Ε. αλλά υπάρχει παράλληλα η ανάγκη συνεργασίας μεταξύ των φορέων που εμπλέκονται σε αυτήν.
Το υπάρχον θεσμικό πλαίσιο δεν ευνοεί πρωτοβουλίες των εκπαιδευτικών για περιβαλλοντικές δραστηριότητες στο σχολείο.
Ο προαιρετικός χαρακτήρας των περιβαλλοντικών δραστηριοτήτων που διεξάγονται στο δημοτικό σχολείο έχει θετικές επιπτώσεις.
Η πιο πρόσφατη έρευνα με τίτλο «Εννοιολογικός και μεθοδολογικός επαναπροσδιορισμός της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης: Μία έρευνα» (Σπυροπούλου, 2001β) είχε ως στόχο την καταγραφή των απόψεων και προτάσεων των εκπαιδευτικών Α/θμιας και Β/θμιας Εκπαίδευσης του νομού Αττικής και του νομού Έβρου σχετικά με την περαιτέρω πορεία της Π.Ε. Η έρευνα επιχειρήθηκε αρχικά με ένα πιλοτικό ερωτηματολόγιο και στη συνέχεια το τελικό ερωτηματολόγιο απευθύνθηκε σε 146 εκπαιδευτικούς Α/θμιας Εκπαίδευσης και 124 Β/θμιας Εκπαίδευσης.
Τα συμπεράσματα της έρευνας παρουσιάζονται πιο αναλυτικά, επειδή η έρευνα απευθύνθηκε σε εκπαιδευτικούς και των δύο βαθμίδων που προέρχονταν από δύο νομούς με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Η έρευνα πραγματοποιήθηκε στο β΄ εξάμηνο του 2000 όπου οι εκπαιδευτικοί είχαν περισσότερες εμπειρίες, πάνω από δέκα χρόνια μετά τη θεσμοθέτηση της Π.Ε. στα σχολεία.
α. Οι βασικοί παράγοντες για την ενασχόληση των εκπαιδευτικών με την Π.Ε. είναι:
Η ευαισθητοποίηση των ιδίων σε θέματα που αφορούν την προστασία του περιβάλλοντος, τη ρύπανσή του και τις επικείμενες κλιματικές αλλαγές του πλανήτη (65% Εκπαιδευτικοί Α/θμιας και 50% Εκπαιδευτικοί Β/θμιας).
Η καλλιέργεια της περιβαλλοντικής συνείδησης αλλά και η πρόκληση του ενδιαφέροντος των παιδιών για τα περιβαλλοντικά ζητήματα / προβλήματα (17% Εκπαιδευτικοί Α/θμιας και 14% Εκπαιδευτικοί Β/θμιας).
Ο διεπιστημονικός χαρακτήρας της Π.Ε. (5% Εκπαιδευτικοί Α/θμιας και 15% Εκπαιδευτικοί Β/θμιας).
Η επιμόρφωση των εκπαιδευτικών και η στήριξή τους από τους αρμόδιους φορείς (5% Εκπαιδευτικοί Α/θμιας και 15% Εκπαιδευτικοί Β/θμιας).
Η συμπλήρωση του ωραρίου τους (0% Εκπαιδευτικοί Α/θμιας και 7,5% Εκπαιδευτικοί Β/θμιας).
Τέλος,Ο οικονομικός παράγοντας (6% Εκπαιδευτικοί Α/θμιας και 2,5% Εκπαιδευτικοί Β/θμιας).
Παρατηρείται ότι μόνο ένα μικρό ποσοστό εκπαιδευτικών της Β/θμιας Εκπαίδευσης δηλώνει ότι ένας παράγοντας που τους παρακινεί να ασχοληθούν με την Π.Ε. είναι η συμπλήρωση ωραρίου, κάτι που δεν απασχολεί τους εκπαιδευτικούς της Α/θμιας, οι οποίοι θέτουν ότι ο οικονομικός παράγοντας παίζει κάποιο ρόλο στην συμμετοχή / ενασχόλησή τους με προγράμματα Π.Ε.
β. Οι βασικοί παράγοντες που αποτρέπουν τους εκπαιδευτικούς να ασχοληθούν με την Π.Ε. είναι:
Η εργασία εκτός σχολικού ωρολογίου προγράμματος (42% Εκπαιδευτικοί Α/θμιας και 56% Εκπαιδευτικοί Β/θμιας).
Η έλλειψη επαρκούς επιμόρφωσης των εκπαιδευτικών (31% Εκπαιδευτικοί Α/θμιας και 18% Εκπαιδευτικοί Β/θμιας).
Η απαξίωση της Π.Ε. από τα στελέχη της διοίκησης αλλά και η έλλειψη κινήτρων για τους εκπαιδευτικούς (9% Εκπαιδευτικοί Α/θμιας και 12% Εκπαιδευτικοί Β/θμιας).
Η έλλειψη οργάνωσης και συνεργασίας μεταξύ των εκπαιδευτικών (18% Εκπαιδευτικοί Α/θμιας και 2% Εκπαιδευτικοί Β/θμιας).
Η έλλειψη χρόνου στους μαθητές/ριες εξαιτίας του φόρτου εργασίας, των μετακινήσεων τους, της διπλοβάρδιας των σχολείων κτλ. (0% Εκπαιδευτικοί Α/θμιας και 12% Εκπαιδευτικοί Β/θμιας).
Παρατηρείται ότι ο σπουδαιότερος λόγος που αποτρέπει τους εκπαιδευτικούς να ασχοληθούν με τους μαθητές/ριες σε προγράμματα Π.Ε. είναι ότι όλες οι εργασίες των προγραμμάτων πραγματοποιούνται εκτός σχολικού ωρολογίου προγράμματος με τις γνωστές συνέπειες που έχει η τακτική αυτή. Επισημαίνονται όμως και άλλοι σοβαροί λόγοι, όπως η έλλειψη επαρκούς επιμόρφωσης, η απαξίωσή της από τα στελέχη της διοίκησης αλλά και η έλλειψη κινήτρων για τους εκπαιδευτικούς.
γ. Τα προγράμματα Π.Ε. που υλοποιήθηκαν στα σχολεία, που υπηρετούν οι εκπαιδευτικοί του δείγματος, μέχρι σήμερα είναι:
Προγράμματα Α/θμια Β/θμια
Ένα 26% 17%
Περισσότερα από ένα 27% 5%
Κανένα 44% 76%
Δεν απάντησαν 2% -
δ. Οι λόγοι για τους οποίους οι εκπαιδευτικοί δεν υλοποίησαν κανένα πρόγραμμα Π.Ε. μέχρι σήμερα στο σχολείο τους είναι:
Δεν έχουν χρόνο να ασχοληθούν (42% Εκπαιδευτικοί Α/θμιας και 51% Εκπαιδευτικοί Β/θμιας).
Δεν έχουν επιμορφωθεί (54% Εκπαιδευτικοί Α/θμιας και 45% Εκπαιδευτικοί Β/θμιας).
Δεν τους ενδιαφέρει η Π.Ε. (3% Εκπαιδευτικοί Α/θμιας και 5% Εκπαιδευτικοί Β/θμιας).
Διαπιστώνεται ότι ελάχιστοι είναι οι εκπαιδευτικοί που δεν ενδιαφέρονται για την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση ως σχολική δραστηριότητα. Κύριος λόγος για τον οποίο δεν υλοποίησαν κανένα πρόγραμμα Π.Ε. στα σχολεία τους μέχρι σήμερα είναι η έλλειψη χρόνου και η έλλειψη ή ελλιπής επιμόρφωσή τους.
ε. Οι προτάσεις των εκπαιδευτικών, μετά από μια σταχυολόγησή τους, σχετικά με την ενσωμάτωση της Π.Ε. στο επίσημο πρόγραμμα του σχολείου είναι:
1. Εμπλουτισμός, όπου είναι δυνατόν, των ενοτήτων όλων των αντικειμένων με περιβαλλοντικά θέματα.
2. Υποστήριξη της Π.Ε. με κατάλληλο εκπαιδευτικό και εποπτικό υλικό.
3. Συνεργασία όλων των ειδικοτήτων των σχετικών με το θέμα, π.χ. Θετικών και Θεωρητικών Επιστημών, Τεχνολογίας, Αισθητικής Αγωγής κτλ.
4. Αξιολόγηση των δραστηριοτήτων και επικουρική βαθμολογία των μαθητών/ριων.
5. Ένταξη ως μαθήματος διεπιστημονικής προσέγγισης μέσα στο ωρολόγιο πρόγραμμα και εθελοντική συμμετοχή σε επιπλέον δραστηριότητες εκτός ωρολογίου προγράμματος.
6. Πρόσκληση / Συνεργασία με ειδικούς ως προς το υπό μελέτη θέμα.
7. Επισκέψεις σε χώρους άμεσου ενδιαφέροντος.
Οι διαφορές που σημειώθηκαν μεταξύ των απόψεων των εκπαιδευτικών Α/θμιας και Β/θμιας Εκπαίδευσης είναι πολύ μικρές και ασήμαντες μεταξύ των δύο φύλων, γι’ αυτό δε σχολιάζονται.
Αντί επιλόγου
Από τα παραπάνω στοιχεία διαπιστώνεται ότι είναι ανάγκη να λάβουμε σοβαρά υπόψη όλες τις παραπάνω παραμέτρους, όπως τις δυσκολίες υλοποίησης προγραμμάτων Π.Ε., την ελλιπή επιμόρφωση εκπαιδευτικών και κυρίως τις απόψεις και προτάσεις των υπευθύνων της Π.Ε. και των εκπαιδευτικών σε ένα προσεχή σχεδιασμό /επαναπροσδιορισμό της Π.Ε. Για την ποιοτική αναβάθμιση και προώθηση της Π.Ε. θα βοηθήσει η πιστοποιημένη επιμόρφωση των εκπαιδευτικών και η θεσμοθέτηση ζώνης δραστηριοτήτων στο σχολικό ωρολόγιο πρόγραμμα.
Η Π.Ε. πρέπει να αποτελεί αναπόσπαστο και πρωταρχικό τμήμα των σχολικών προγραμμάτων όλων των βαθμίδων της εκπαίδευσης και βασική φροντίδα των εκπαιδευτικών συστημάτων πρέπει να είναι η διεξαγωγή ερευνών, οι οποίες θα ξεκινούν από το κοινό σημείο επαφής των περιβαλλοντικών επιστημών, της παιδαγωδιδακτικής και των κοινωνικών ζητημάτων με στόχο την ενημέρωση, ευαισθητοποίηση και δραστηριοποίηση των μαθητών/ριων σε κρίσιμα οικολογικά και περιβαλλοντικά θέματα.
Επιπρόσθετα, στα διεθνή συνέδρια της Μετεωρολογίας επισημαίνεται η ανάγκη εκπαίδευσης και του κοινού σε θέματα Φυσικών Επιστημών, ώστε οι πολίτες του 21ου αιώνα να μπορούν να ζουν αρμονικά με τα στοιχεία της φύσης μέσα στις κοινωνίες της υψηλής τεχνολογικής ανάπτυξης. Θεωρείται επίσης αναγκαία η συνεργασία όλων των εμπλεκόμενων φορέων με βασικό προσανατολισμό την πρόκληση του ενδιαφέροντος των μαθητών/ριων, τη θέσπιση κινήτρων για τους εκπαιδευτικούς και το άνοιγμα του σχολείου στη ζωή και την κοινωνία.*
Βιβλιογραφία
Αγγελίδου, Ε. (1999). Προβληματισμοί στη διδακτική της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης. Εκπαιδευτική Κοινότητα, 49, 26-29.
Γιαννάκη, Μ-Σ. (2000). Οργάνωση και πολιτική της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης για την αειφόρο ανάπτυξη. Διοικητική Ενημέρωση, 5, 120-126.
Giordan, A. (1998 ). Περιβαλλοντική Εκπαίδευση: Πεδίο εργασίας. Γραφείο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Ενημέρωσης και Ευαισθητοποίησης, Γεν. Δ/ση ΧΙ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Μουσείο Γουλανδρή. Αθήνα.
Παπαδημητρίου, Β. (1995). Εκπαιδευτικοί και Περιβαλλοντική Εκπαίδευση, Παιδαγωγική Επιθεώρηση, 22, 215-231.
Παπαναούμ, Ζ. (1997). Περιβάλλον και εκπαίδευση από τη σκοπιά των εκπαιδευτικών: μια εμπειρική διερεύνηση. Παιδαγωγική Επιθεώρηση, 28, 171-193.
Reichel, N. (1998). H Περιβαλλοντική Εκπαίδευση: Μια πρόκληση στο κατώφλι του οικολογικού αιώνα. Γραφείο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Ενημέρωσης και Ευαισθητοποίησης. Γενική Διεύθυνση ΧΙ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Μουσείο Γουλανδρή. Αθήνα.
Σπυροπούλου, Δ. (2001α). Αξιοποίηση Ερευνών Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης από το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο. Επιθεώρηση Επιστημονικών και Εκπαιδευτικών Θεμάτων, 4, 50-59.
Σπυροπούλου, Δ. (2001β). Απόψεις Προτάσεις Εκπαιδευτικών Β/θμιας Εκπαίδευσης για τον Επαναπροσδιορισμό της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης. Τα εκπαιδευτικά, 59-60, 195-201.
ΥΠΕΠΘ - ΕΠΕΑΕΚ/ΚΠΣ. (2000). Έργο Σταθμός για την Ελληνική Παιδεία. Αθήνα.*
Τετάρτη 2 Σεπτεμβρίου 2009
Θεματολογία προγραμμάτων περιβαλλοντικής εκπαίδευσης
Διαχείριση Φυσικών Πόρων•
Εντατικές μορφές εκμετάλλευσης φυσικών πόρων
• Δάση, Αποδάσωση, διάβρωση εδαφών
• Υδάτινοι Πόροι
• Ενέργεια:
Ανανεώσιμες πηγές
Κίνδυνοι από τη χρήση πυρηνικής ενέργειας
• Γεωργία, κτηνοτροφία, μέθοδοι, υπερεκμετάλλευση
Διατήρηση του Φυσικού Περιβάλλοντος• Οικοσυστήματα : Δομή και λειτουργία χερσαίων και υδατικών οικοσυστημάτων
• Βιοποικιλότητα: απειλούμενα είδη – προστατευόμενες περιοχές
Υποβάθμιση του Περιβάλλοντος
• Ατμόσφαιρα - Ρύπανση του αέρα φαινόμενο θερμοκηπίου, τρύπα όζοντος
• Ρύπανση υδάτων
• Ρύπανση εδαφών
• Ραδιενεργός ρύπανση
• Απόβλητα και Διαχείριση των απορριμμάτων
Περιβαλλοντικοί Κίνδυνοι•
Κλιματικές Αλλαγές
• Φυσικές καταστροφές και ανθρώπινη παρέμβαση
• Περιβάλλον και πόλεμος
Χώρος, Οργάνωση και Χρήση•
Αστικά περιβάλλοντα: αστική ανάπτυξη, χρήσεις, αστικό και περιαστικό πράσινο, οδικά δίκτυα, ηχητική ρύπανση, περιβάλλον σχολικών και εσωτερικών χώρων
• Οικιστική ανάπτυξη, δημόσιος χώρος και περιβάλλον
• Φυσικό Περιβάλλον, σχεδιασμός του διαθέσιμου χώρου, αγροτική ανάπτυξη, τουρισμός, εναλλακτικός και οικολογικός τουρισμός, υιοθεσίες περιοχών
• Περιβάλλον και Μνημεία, αρχαιολογικοί χώροι και ιστορικοί τόποι
• Τοπίο και κατοίκηση, υποβάθμιση του τοπίου
• Γεωλογικά μνημεία και μνημεία της φύσης
Ανθρωπογενές Περιβάλλον – Παράμετροι & Υποβάθμιση•
Περιβάλλον και Επικοινωνία: Μονοπάτια- φυσικές διαδρομές, μεταφορές, συγκοινωνίες
• Περιβάλλον και Ιστορία: τοπική ιστορία, ιστορία μετακινήσεων, φυσική ιστορία, ιστορία πόλεων και αγροτικών εγκαταστάσεων, φυσικά Στοιχεία : Μυθολογία, Λαογραφία
• Το Περιβάλλον ως πηγή έμπνευσης και πεδίο διαλόγου : Περιβάλλον και Τέχνη
• Το περιβάλλον ως έκθεμα : Μουσεία φυσικών επιστημών και τεχνολογίας, φυσικής ιστορίας, συλλογές εκθέματα, περιβαλλοντικά στοιχεία σε συλλογές/ μόνιμες και περιοδικές εκθέσεις μουσειακών οργανισμών
• Το περιβάλλον ως αφήγηση: η φύση και τα περιβαλλοντικά ζητήματα στη λογοτεχνία
• Περιβάλλον, Αντιλήψεις και Ιδέες
o Φύση και Θρησκεία
o Περιβαλλοντική Ηθική
o Δημοκρατία, περιβαλλοντικές δράσεις και περιβαλλοντική συνείδηση
o Καταναλωτισμός και Περιβάλλον
• Το Περιβάλλον ως πεδίο συνάντησης των πολιτισμών – Διαπολιτισμικές Αναφορές
Ποιότητα Ζωής
• Περιβάλλον και υγεία: άσκηση, διατροφή, βότανα, θεραπείες, φυσική ζωή, περιβαλλοντική υγιεινή
Εντατικές μορφές εκμετάλλευσης φυσικών πόρων
• Δάση, Αποδάσωση, διάβρωση εδαφών
• Υδάτινοι Πόροι
• Ενέργεια:
Ανανεώσιμες πηγές
Κίνδυνοι από τη χρήση πυρηνικής ενέργειας
• Γεωργία, κτηνοτροφία, μέθοδοι, υπερεκμετάλλευση
Διατήρηση του Φυσικού Περιβάλλοντος• Οικοσυστήματα : Δομή και λειτουργία χερσαίων και υδατικών οικοσυστημάτων
• Βιοποικιλότητα: απειλούμενα είδη – προστατευόμενες περιοχές
Υποβάθμιση του Περιβάλλοντος
• Ατμόσφαιρα - Ρύπανση του αέρα φαινόμενο θερμοκηπίου, τρύπα όζοντος
• Ρύπανση υδάτων
• Ρύπανση εδαφών
• Ραδιενεργός ρύπανση
• Απόβλητα και Διαχείριση των απορριμμάτων
Περιβαλλοντικοί Κίνδυνοι•
Κλιματικές Αλλαγές
• Φυσικές καταστροφές και ανθρώπινη παρέμβαση
• Περιβάλλον και πόλεμος
Χώρος, Οργάνωση και Χρήση•
Αστικά περιβάλλοντα: αστική ανάπτυξη, χρήσεις, αστικό και περιαστικό πράσινο, οδικά δίκτυα, ηχητική ρύπανση, περιβάλλον σχολικών και εσωτερικών χώρων
• Οικιστική ανάπτυξη, δημόσιος χώρος και περιβάλλον
• Φυσικό Περιβάλλον, σχεδιασμός του διαθέσιμου χώρου, αγροτική ανάπτυξη, τουρισμός, εναλλακτικός και οικολογικός τουρισμός, υιοθεσίες περιοχών
• Περιβάλλον και Μνημεία, αρχαιολογικοί χώροι και ιστορικοί τόποι
• Τοπίο και κατοίκηση, υποβάθμιση του τοπίου
• Γεωλογικά μνημεία και μνημεία της φύσης
Ανθρωπογενές Περιβάλλον – Παράμετροι & Υποβάθμιση•
Περιβάλλον και Επικοινωνία: Μονοπάτια- φυσικές διαδρομές, μεταφορές, συγκοινωνίες
• Περιβάλλον και Ιστορία: τοπική ιστορία, ιστορία μετακινήσεων, φυσική ιστορία, ιστορία πόλεων και αγροτικών εγκαταστάσεων, φυσικά Στοιχεία : Μυθολογία, Λαογραφία
• Το Περιβάλλον ως πηγή έμπνευσης και πεδίο διαλόγου : Περιβάλλον και Τέχνη
• Το περιβάλλον ως έκθεμα : Μουσεία φυσικών επιστημών και τεχνολογίας, φυσικής ιστορίας, συλλογές εκθέματα, περιβαλλοντικά στοιχεία σε συλλογές/ μόνιμες και περιοδικές εκθέσεις μουσειακών οργανισμών
• Το περιβάλλον ως αφήγηση: η φύση και τα περιβαλλοντικά ζητήματα στη λογοτεχνία
• Περιβάλλον, Αντιλήψεις και Ιδέες
o Φύση και Θρησκεία
o Περιβαλλοντική Ηθική
o Δημοκρατία, περιβαλλοντικές δράσεις και περιβαλλοντική συνείδηση
o Καταναλωτισμός και Περιβάλλον
• Το Περιβάλλον ως πεδίο συνάντησης των πολιτισμών – Διαπολιτισμικές Αναφορές
Ποιότητα Ζωής
• Περιβάλλον και υγεία: άσκηση, διατροφή, βότανα, θεραπείες, φυσική ζωή, περιβαλλοντική υγιεινή
To θεματικό έτος 2010 και οι Σχολικές Δραστηριότητες Περιβαλλοντικής Αγωγής
Η νέα σχολική χρονιά 2009-2010, στο πλαίσιο της Δεκαετίας της Εκπαίδευσης για την Αειφορία, είναι αφιερωμένη στην Ενέργεια.
1. Το Πλαίσιο Αναφοράς των δραστηριοτήτων της Αγωγής Υγείας και της Περιβαλλοντικής Αγωγής – Εκπαίδευση για την Αειφορία
Όπως σας είναι ήδη γνωστό, οι δραστηριότητες του Τμήματος Αγωγής Υγείας και Περιβαλλοντικής Αγωγής της Διεύθυνσης Σ.Ε.Π.Ε.Δ., ήδη από την σχολική χρονιά 2005-06 οργανώθηκαν υπό τον τίτλο Περιβαλλοντικές Δράσεις, Δράσεις Ζωής – Εκπαίδευση για την Αειφορία σε νέο πλαίσιο, βασιζόμενες στα κείμενα και τις κατευθύνσεις της UNESCO – UNECE και της Ευρωπαϊκής Ένωσης αναφορικά με τον ρόλο της εκπαίδευσης για την εφαρμογή της Αειφόρου Ανάπτυξης.
Υπενθυμίζουμε ότι το ΥΠ.Ε.Π.Θ., συμβαδίζοντας με τους στόχους της UNESCO, των Ηνωμένων Εθνών και άλλων οργανισμών διαμόρφωσε εκπαιδευτικές δράσεις για την δεκαετία 2005-2014, με στόχο να αναπτυχθούν σχολικές δραστηριότητες που υποστηρίζουν τη διαμόρφωση ενεργών πολιτών και ταυτόχρονα προωθούν το άνοιγμα του σχολείου στην κοινωνία.
Τα σχολικά έτη της Δεκαετίας 2005-2014, έχουν ήδη οριστεί ως η Δεκαετία της Εκπαίδευσης για την Αειφόρο Ανάπτυξη με στόχο τη διαμόρφωση, μέσω της εκπαίδευσης, των ενεργών πολιτών, δηλαδή των πολιτών εκείνων οι οποίοι θα έχουν ουσιαστική παρέμβαση στη διαμόρφωση του κοινωνικού/περιβαλλοντικού γίγνεσθαι.
Τα έτη αυτά έχουν χαρακτηριστεί με θεματικό περιεχόμενο ως εξής :
2006 Νερό – Γαλάζιος Πλανήτης
2007 Καταναλωτισμός & Περιβάλλον
2008 Δάσος – Πράσινος Πλανήτης
2009 Γεωργία, Διατροφή & Ποιότητα Ζωής
2010 Ενέργεια- Ανανεώσιμες Πηγές & Τοπικές Κοινωνίες2011 Εκπαίδευση για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα
2012 Υγεία & Παραγωγικές Διαδικασίες
2013 Ανθρωπογενές Περιβάλλον & Αειφόρος Διαχείριση
2014 Ενεργοί Πολίτες
Στο πλαίσιο των θεματικών ετών, η διευρυμένη έννοια του Περιβάλλοντος –πέραν του αναντικατάστατου οικολογικού αποθέματος- έχει και τη διάσταση του κοινωνικού-οικονομικού «αποθέματος» με βάση και τις αρχές της Αειφόρου Ανάπτυξης.
Για πρώτη φορά στην Έκθεση Brundtland(1987), «το κοινό μας μέλλον», επιχειρείται ένας ορισμός της έννοιας της «Αειφορίας» όπου αναφέρεται ως μέτρο αξιολόγησης και στόχος πολιτικής για τις σημερινές κοινωνίες, προβάλλοντας τις συνέπειες που θα έχουν οι κυρίαρχες σήμερα πρακτικές παραγωγής και κατανάλωσης στους μελλοντικούς κατοίκους του πλανήτη. Τονίζει δε χαρακτηριστικά: «ο πλανήτης αυτός δεν μας ανήκει, τον δανειστήκαμε από τις μελλοντικές γενιές». Το φιλοσοφικό υπόβαθρο της αρχής της Αειφορίας είναι ότι οι φυσικοί πόροι, συμπεριλαμβανόμενης και της βιοποικιλότητας, δηλαδή το φυσικό κεφάλαιο του πλανήτη, δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται ή να αναλώνονται σε τέτοιο βαθμό που να μην επιτρέπεται η μεσο-μακροπρόθεσμη φυσική ανανέωση ή αναπαραγωγή τους. Πρέπει δηλαδή να διαφυλάσσονται οι πόροι αυτοί στο διηνεκές.
Η Αειφορία εκφράζει την υποχρέωση της παρούσας γενιάς να μεταφέρει στις επερχόμενες γενιές τον πλανήτη και το φυσικό κεφάλαιό του στην κατάσταση που αυτή τον βρήκε, αν όχι σε καλύτερη. Με άλλα λόγια, οι οικονομικές δραστηριότητες δεν επιτρέπεται να διακυβεύουν την ποιότητα της ζωής των επερχόμενων γενιών από απόψεως φυσικού περιβάλλοντος, αλλά και το φυσικό κεφάλαιο του πλανήτη αυτό καθεαυτό, την ποιότητα δηλαδή των υδάτων, του αέρα, του εδάφους και τη βιοποικιλότητα αλλά και τα φυσικά αποθέματα του πλανήτη, τους φυσικούς, δηλαδή, πόρους (πετρέλαιο, ορυκτά, δάση, γλυκό νερό) που δεν είναι ανεξάντλητοι.
Δηλαδή σήμερα πλέον έχει καταδειχθεί ότι υπάρχει ανάγκη για μια πιο ολοκληρωμένη προσέγγιση της έννοιας του Περιβάλλοντος : ταυτόχρονα οικονομική, κοινωνική, τεχνολογική, πολιτική και πολιτισμική, σε διαλεκτική αρμονία και με σεβασμό στο φυσικό και ανθρωπογενές περιβάλλον.
Παράλληλα, και κυρίως μετά τη σύνοδο του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας στην Οτάβα του Καναδά το 1986, έχει διαμορφωθεί ένα νέο ολιστικό πλαίσιο αντιλήψεων και στάσεων για την υγεία, η οποία δεν ορίζεται πλέον ως η απουσία ασθένειας αλλά ως η ολόπλευρη σωματική, ψυχική και πνευματική ανάπτυξη του ατόμου.
Σύμφωνα με όλα τα παραπάνω, ένα βιώσιμο μέλλον υπηρετείται από υγιείς ανθρώπους, που ζουν σε υγιείς κοινότητες, μέσα σε ευκαιρίες και δυνατότητες που παρέχει ένα υγιές φυσικό περιβάλλον.
Κατά τη φετινή σχολική χρονιά ο θεματικός άξονας Ενέργεια- Ανανεώσιμες Πηγές & Τοπικές Κοινωνίες προτείνεται να λειτουργήσει ως έναυσμα και ταυτόχρονα πλαίσιο ποικίλων σχολικών δραστηριοτήτων Περιβαλλοντικής Αγωγής και Αγωγής Υγείας.
2. 2009-2010: Ενέργεια- Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας & Τοπικές Κοινωνίες.
Το Πλαίσιο Αναφοράς των σχολικών δράσεων
Η οικονομική και κοινωνική ζωή του ανθρώπου είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τη διαθέσιμη ποσότητα ενέργειας. Σήμερα, ο άνθρωπος χρειάζεται τεράστια ενεργειακά ποσά για να καλύψει τις ανάγκες οι οποίες προέρχονται τόσο από την αύξηση της οικονομικής δραστηριότητας όσο και από την επιδιωκόμενη αναβάθμιση της ποιότητας ζωής.
Η αύξηση των ρυθμών ανάπτυξης της ανθρώπινης κοινότητας ταυτόχρονα με τη μη ορθολογική χρήση των πηγών ενέργειας, έχει ήδη δημιουργεί έντονα προβλήματα ενεργειακής ζήτησης , για τα ποσά ενέργειας που απαιτούνται τόσο στην παραγωγή όσο και στη διάθεση και εμπορία των διαφόρων προϊόντων.
Η αντίληψη της σύγχρονης «καταναλωτικής» κοινωνίας εντείνει το πρόβλημα όχι μόνο της ενεργειακής κρίσης αλλά και των συνεπειών στο περιβάλλον που προέρχονται από τη χρήση ενέργειας για την παραγωγή, διάθεση και εμπορία των προϊόντων τα οποία χρησιμοποιούνται στην καθημερινότητα της ανθρώπινης κοινότητας.
Τα είδη ενέργειας που χρησιμοποιεί η ανθρώπινη κοινότητα και ο τρόπος χρήσης τους αποτελούν τους κύριους παράγοντες που διαμορφώνουν τη σημερινή ποιότητα ζωής διότι εκτός από τα προϊόντα που προσφέρονται στον άνθρωπο διαμορφώνουν και τις ποικίλες επιπτώσεις που προκαλούμε στο περιβάλλον και στα συστήματα υποστήριξης της ζωής στον πλανήτη μας.
Η ρύπανση του αέρα και του νερού, η περιβαλλοντική υποβάθμιση του εδάφους, η μείωση της βιοποικιλότητας, η προβλεπόμενη αύξηση της παγκόσμιας θερμοκρασίας και η μεγιστοποίηση των προβλημάτων επιβίωσης του Τρίτου Κόσμου, είναι απόρροια της καθολικής εξάρτησής μας από τα μη ανανεώσιμα ορυκτά καύσιμα.
Η υπερκατανάλωση της ενέργειας, σε πολλές περιπτώσεις εκτός από την απειλούμενη εξάντληση των φυσικών πόρων, προκαλεί και σοβαρά περιβαλλοντικά προβλήματα, τα οποία καθορίζονται από τις διαδικασίες παραγωγής και διάθεσής της. Παρά τις δυνατότητες που προσφέρουν οι σύγχρονες τεχνολογίες και οι εφαρμογές της έρευνας ως προς την ενεργειακή αποτελεσματικότητα , με την ελαχιστοποίηση των αρνητικών περιβαλλοντικών επιπτώσεων, τα δημιουργούμενα περιβαλλοντικά προβλήματα είναι υπολογίσιμα και αναφέρονται τόσο στην επιβάρυνση της ατμόσφαιρας με επιβλαβή αέρια όσο και στη ρύπανση / μόλυνση του εδάφους και του νερού από τα απόβλητα των εργοστασίων (στοιχεία θα παρατεθούν στις επόμενες σχετικές δραστηριότητες).
Επειδή η ενέργεια αποτελεί ουσιαστικό στοιχείο του οικονομικού και κοινωνικού μας βίου, επιβάλλεται η ορθολογική εκμετάλλευση των πηγών της με ταυτόχρονη χρήση των καλύτερων τεχνολογιών έτσι ώστε να πετύχουμε αύξηση της ενεργειακής αποτελεσματικότητας μειώνοντας τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις και έχοντας πάντα κατά νου τις ενεργειακές ανάγκες της μελλοντικής ανθρώπινης κοινότητας.
Ταυτόχρονα επιβάλλεται η ανάπτυξη της χρήσης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (ΑΠΕ), οι κυριότερες μορφές των οποίων είναι : η ηλιακή - ενεργητικά ηλιακά συστήματα- παθητικά ηλιακά και υβριδικά συστήματα - φωτοβολταϊκά ηλιακά συστήματα, η αιολική, η γεωθερμική, η υδραυλική - υδάτινη, η ωκεανοθερμική και η βιομάζα.
Προτείνεται κατά τη διάρκεια της φετινής σχολικής χρονιάς οι μαθητές να προσεγγίσουν εκείνες τις μορφές ανανεώσιμων πηγών ενέργειας που σχετίζονται με το άμεσο περιβάλλον τους.
3. Οι δράσεις του Τμήματος Αγωγής Υγείας & Περιβαλλοντικής Αγωγής
Συνέχιση της Εκδοτικής δραστηριότητας των Κ.Π.Ε. «Θαλλώ». Στο διάστημα Οκτώβριος – Νοέμβριος 2009, με αφορμή και τις συναντήσεις του εκπαιδευτικού δυναμικού των Κ.Π.Ε. με τους υπευθύνους Π.Ε. των νομών εμβέλειάς τους, πραγματοποίηση Επιμορφώσεων - Εργαστηρίων για τους θεματικούς άξονες του τρέχοντος θεματικού έτους, ώστε να μπορούν να υποστηριχθούν οι εκπαιδευτικοί που θα αναλάβουν προγράμματα.
Νοέμβριος 2010, πανελλαδική συνάντηση των υπευθύνων Α.Υ και του εκπαιδευτικού δυναμικού των Σ.Σ.Ν. – Επιμόρφωση – Εργαστήριο για τους θεματικούς άξονες του τρέχοντος θεματικού έτους.
Μάιος 2010- Εθνική Εβδομάδα Εκπαιδευτικών Δράσεων :
-Κεφαλαιοποίηση των δράσεων της χρονιάς σε εθνικό επίπεδο-
-Συνάντηση Εργασίας του εκπαιδευτικού δυναμικού των Κ.Π.Ε και των υπευθύνων Π.Ε.
4. Οι προτεινόμενοι Θεματικοί Άξονες για το θεματικό έτος : 2009-10 Ενέργεια- Ανανεώσιμες Πηγές & Τοπικές Κοινωνίες4.1.Ενέργεια και Περιβάλλον
4.1.1 Ενέργεια και φυσικοί πόροι
4.1.2 Ενέργεια και υποβάθμιση περιβάλλοντος
4.1.3 Ενέργεια και κλιματική αλλαγή
4.1.4 Ενέργεια και βιοποικιλότητα
4.1.5. Ενέργεια και θαλάσσια ρύπανση
4.1.6 Ενέργεια και ερημοποίηση
4.2. Ενέργεια και Ανθρώπινη κοινωνία4.2.1 Βιώσιμη διαχείριση ενεργειακών πόρων
4.2.2. Εξοικονόμηση ενέργειας και ανακύκλωση
4.2.3. Διαμόρφωση νέων ενεργειακών αναγκών
4.2.4. Ενέργεια και μεταφορές
4.2.5. Ενέργεια και ποιότητα ζωής
4.2.6. Κατανομή ενέργειας – Τρίτος Κόσμος
4.2.7.Ενέργεια και Γεωργία
4.2.8. Ενέργεια και εναλλακτικές μορφές Τουρισμού
4.2.9. Βιοκλιματικό σχολείο
4.2.10 Ενέργεια και διαχείριση απορριμμάτων
4.2.11 Ενέργεια στη διατροφή μας
4.2.12 Ενέργεια και πράσινη τεχνολογία
4.2.13 Χρήση Πυρηνικής Ενέργειας
4.2.14 Πράσινη αειφορική οικονομία
4.2.15 Ενέργεια και υπερκαταναλωτισμός
4.2.16 Ενέργεια και Αειφόρος Ανάπτυξη
4.2.16 Ενέργεια και διεθνή κέντρα λήψης αποφάσεων
4.2.17 Ενέργεια και Ευρωπαϊκή Ένωση
4.2.18 Ενέργεια και βιωσιμότητα ανθρώπινης κοινωνίας
4.2.19 Ενέργεια και οικονομική κρίση
4.3 Ενέργεια και Πολιτισμός4.3.1. Ενέργεια και βιομηχανική κληρονομιά
4.3.2. Αρχαίοι Πολιτισμοί και διαχείριση ενεργειακών πόρων
4.3.3. Ενέργεια και βιομηχανική επανάσταση
4.3.4. Ενέργεια στις τέχνες
4.3.5. Οι τέχνες ως εργαλεία αειφορικής διαχείρισης των ενεργειακών πόρων
4.3.6. Ενέργεια - Άξονας Πολιτισμού
4.3.7. Η βιομηχανική- ενεργειακή επανάσταση και οι κοινωνικές ανισότητες που
προκάλεσε
4.3.8 Ενέργεια και πολιτισμικά στοιχεία
4.3.9. Διαμόρφωση ενεργειακής κουλτούρας
4.3.10 Ενέργεια και Διατήρηση πολιτιστικής κληρονομιάς
4.3.11 Ενέργεια και κατοικία
4.3.12 Αειφορική διαχείριση ενέργειας και βιβλίο
4.3.13 Ενέργεια και πολιτιστικά – κοινωνικά κινήματα
4.3.14. Κοινωνική δικαιοσύνη και αειφορία
4.3.15. Δημοκρατία και αειφορία
4.4. Ενέργεια και Ανανεώσιμες ενεργειακές πηγές
4.4.1. Ηλιακή ενέργεια – εφαρμογές στην τοπική κοινωνία
4.4.2. Υδάτινη Ενέργεια – φράγματα εργοστάσια κ.λ.π.
4.4.3. Γεωθερμία – πηγές και διαχείριση
4.4.4. Αιολική ενέργεια- αιολικά πάρκα
4.4.5. Βιομάζα – διαχείριση απορριμμάτων, ενεργειακές καλλιέργειες
4.4.6. Άλλες ενεργειακές ανανεώσιμες πηγές , παλίρροια κ.λ.π.
4.4.7. Ανάπτυξη αυτόνομων ενεργειακά σχολείων
4.4.8. Ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και οικονομία
4.4.9. Ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και Τρίτος Κόσμος
4.4.10. Ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και αρχαίοι πολιτισμοί
4.4.11 Ανανεώσιμες πηγές ενέργειας : ο ρόλος του σχολείου
4.4.12. Ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και διαμόρφωση νέας ενεργειακής πολιτικής
4.4.13 Ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και νέο αναπτυξιακό μοντέλο
1. Το Πλαίσιο Αναφοράς των δραστηριοτήτων της Αγωγής Υγείας και της Περιβαλλοντικής Αγωγής – Εκπαίδευση για την Αειφορία
Όπως σας είναι ήδη γνωστό, οι δραστηριότητες του Τμήματος Αγωγής Υγείας και Περιβαλλοντικής Αγωγής της Διεύθυνσης Σ.Ε.Π.Ε.Δ., ήδη από την σχολική χρονιά 2005-06 οργανώθηκαν υπό τον τίτλο Περιβαλλοντικές Δράσεις, Δράσεις Ζωής – Εκπαίδευση για την Αειφορία σε νέο πλαίσιο, βασιζόμενες στα κείμενα και τις κατευθύνσεις της UNESCO – UNECE και της Ευρωπαϊκής Ένωσης αναφορικά με τον ρόλο της εκπαίδευσης για την εφαρμογή της Αειφόρου Ανάπτυξης.
Υπενθυμίζουμε ότι το ΥΠ.Ε.Π.Θ., συμβαδίζοντας με τους στόχους της UNESCO, των Ηνωμένων Εθνών και άλλων οργανισμών διαμόρφωσε εκπαιδευτικές δράσεις για την δεκαετία 2005-2014, με στόχο να αναπτυχθούν σχολικές δραστηριότητες που υποστηρίζουν τη διαμόρφωση ενεργών πολιτών και ταυτόχρονα προωθούν το άνοιγμα του σχολείου στην κοινωνία.
Τα σχολικά έτη της Δεκαετίας 2005-2014, έχουν ήδη οριστεί ως η Δεκαετία της Εκπαίδευσης για την Αειφόρο Ανάπτυξη με στόχο τη διαμόρφωση, μέσω της εκπαίδευσης, των ενεργών πολιτών, δηλαδή των πολιτών εκείνων οι οποίοι θα έχουν ουσιαστική παρέμβαση στη διαμόρφωση του κοινωνικού/περιβαλλοντικού γίγνεσθαι.
Τα έτη αυτά έχουν χαρακτηριστεί με θεματικό περιεχόμενο ως εξής :
2006 Νερό – Γαλάζιος Πλανήτης
2007 Καταναλωτισμός & Περιβάλλον
2008 Δάσος – Πράσινος Πλανήτης
2009 Γεωργία, Διατροφή & Ποιότητα Ζωής
2010 Ενέργεια- Ανανεώσιμες Πηγές & Τοπικές Κοινωνίες2011 Εκπαίδευση για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα
2012 Υγεία & Παραγωγικές Διαδικασίες
2013 Ανθρωπογενές Περιβάλλον & Αειφόρος Διαχείριση
2014 Ενεργοί Πολίτες
Στο πλαίσιο των θεματικών ετών, η διευρυμένη έννοια του Περιβάλλοντος –πέραν του αναντικατάστατου οικολογικού αποθέματος- έχει και τη διάσταση του κοινωνικού-οικονομικού «αποθέματος» με βάση και τις αρχές της Αειφόρου Ανάπτυξης.
Για πρώτη φορά στην Έκθεση Brundtland(1987), «το κοινό μας μέλλον», επιχειρείται ένας ορισμός της έννοιας της «Αειφορίας» όπου αναφέρεται ως μέτρο αξιολόγησης και στόχος πολιτικής για τις σημερινές κοινωνίες, προβάλλοντας τις συνέπειες που θα έχουν οι κυρίαρχες σήμερα πρακτικές παραγωγής και κατανάλωσης στους μελλοντικούς κατοίκους του πλανήτη. Τονίζει δε χαρακτηριστικά: «ο πλανήτης αυτός δεν μας ανήκει, τον δανειστήκαμε από τις μελλοντικές γενιές». Το φιλοσοφικό υπόβαθρο της αρχής της Αειφορίας είναι ότι οι φυσικοί πόροι, συμπεριλαμβανόμενης και της βιοποικιλότητας, δηλαδή το φυσικό κεφάλαιο του πλανήτη, δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται ή να αναλώνονται σε τέτοιο βαθμό που να μην επιτρέπεται η μεσο-μακροπρόθεσμη φυσική ανανέωση ή αναπαραγωγή τους. Πρέπει δηλαδή να διαφυλάσσονται οι πόροι αυτοί στο διηνεκές.
Η Αειφορία εκφράζει την υποχρέωση της παρούσας γενιάς να μεταφέρει στις επερχόμενες γενιές τον πλανήτη και το φυσικό κεφάλαιό του στην κατάσταση που αυτή τον βρήκε, αν όχι σε καλύτερη. Με άλλα λόγια, οι οικονομικές δραστηριότητες δεν επιτρέπεται να διακυβεύουν την ποιότητα της ζωής των επερχόμενων γενιών από απόψεως φυσικού περιβάλλοντος, αλλά και το φυσικό κεφάλαιο του πλανήτη αυτό καθεαυτό, την ποιότητα δηλαδή των υδάτων, του αέρα, του εδάφους και τη βιοποικιλότητα αλλά και τα φυσικά αποθέματα του πλανήτη, τους φυσικούς, δηλαδή, πόρους (πετρέλαιο, ορυκτά, δάση, γλυκό νερό) που δεν είναι ανεξάντλητοι.
Δηλαδή σήμερα πλέον έχει καταδειχθεί ότι υπάρχει ανάγκη για μια πιο ολοκληρωμένη προσέγγιση της έννοιας του Περιβάλλοντος : ταυτόχρονα οικονομική, κοινωνική, τεχνολογική, πολιτική και πολιτισμική, σε διαλεκτική αρμονία και με σεβασμό στο φυσικό και ανθρωπογενές περιβάλλον.
Παράλληλα, και κυρίως μετά τη σύνοδο του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας στην Οτάβα του Καναδά το 1986, έχει διαμορφωθεί ένα νέο ολιστικό πλαίσιο αντιλήψεων και στάσεων για την υγεία, η οποία δεν ορίζεται πλέον ως η απουσία ασθένειας αλλά ως η ολόπλευρη σωματική, ψυχική και πνευματική ανάπτυξη του ατόμου.
Σύμφωνα με όλα τα παραπάνω, ένα βιώσιμο μέλλον υπηρετείται από υγιείς ανθρώπους, που ζουν σε υγιείς κοινότητες, μέσα σε ευκαιρίες και δυνατότητες που παρέχει ένα υγιές φυσικό περιβάλλον.
Κατά τη φετινή σχολική χρονιά ο θεματικός άξονας Ενέργεια- Ανανεώσιμες Πηγές & Τοπικές Κοινωνίες προτείνεται να λειτουργήσει ως έναυσμα και ταυτόχρονα πλαίσιο ποικίλων σχολικών δραστηριοτήτων Περιβαλλοντικής Αγωγής και Αγωγής Υγείας.
2. 2009-2010: Ενέργεια- Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας & Τοπικές Κοινωνίες.
Το Πλαίσιο Αναφοράς των σχολικών δράσεων
Η οικονομική και κοινωνική ζωή του ανθρώπου είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τη διαθέσιμη ποσότητα ενέργειας. Σήμερα, ο άνθρωπος χρειάζεται τεράστια ενεργειακά ποσά για να καλύψει τις ανάγκες οι οποίες προέρχονται τόσο από την αύξηση της οικονομικής δραστηριότητας όσο και από την επιδιωκόμενη αναβάθμιση της ποιότητας ζωής.
Η αύξηση των ρυθμών ανάπτυξης της ανθρώπινης κοινότητας ταυτόχρονα με τη μη ορθολογική χρήση των πηγών ενέργειας, έχει ήδη δημιουργεί έντονα προβλήματα ενεργειακής ζήτησης , για τα ποσά ενέργειας που απαιτούνται τόσο στην παραγωγή όσο και στη διάθεση και εμπορία των διαφόρων προϊόντων.
Η αντίληψη της σύγχρονης «καταναλωτικής» κοινωνίας εντείνει το πρόβλημα όχι μόνο της ενεργειακής κρίσης αλλά και των συνεπειών στο περιβάλλον που προέρχονται από τη χρήση ενέργειας για την παραγωγή, διάθεση και εμπορία των προϊόντων τα οποία χρησιμοποιούνται στην καθημερινότητα της ανθρώπινης κοινότητας.
Τα είδη ενέργειας που χρησιμοποιεί η ανθρώπινη κοινότητα και ο τρόπος χρήσης τους αποτελούν τους κύριους παράγοντες που διαμορφώνουν τη σημερινή ποιότητα ζωής διότι εκτός από τα προϊόντα που προσφέρονται στον άνθρωπο διαμορφώνουν και τις ποικίλες επιπτώσεις που προκαλούμε στο περιβάλλον και στα συστήματα υποστήριξης της ζωής στον πλανήτη μας.
Η ρύπανση του αέρα και του νερού, η περιβαλλοντική υποβάθμιση του εδάφους, η μείωση της βιοποικιλότητας, η προβλεπόμενη αύξηση της παγκόσμιας θερμοκρασίας και η μεγιστοποίηση των προβλημάτων επιβίωσης του Τρίτου Κόσμου, είναι απόρροια της καθολικής εξάρτησής μας από τα μη ανανεώσιμα ορυκτά καύσιμα.
Η υπερκατανάλωση της ενέργειας, σε πολλές περιπτώσεις εκτός από την απειλούμενη εξάντληση των φυσικών πόρων, προκαλεί και σοβαρά περιβαλλοντικά προβλήματα, τα οποία καθορίζονται από τις διαδικασίες παραγωγής και διάθεσής της. Παρά τις δυνατότητες που προσφέρουν οι σύγχρονες τεχνολογίες και οι εφαρμογές της έρευνας ως προς την ενεργειακή αποτελεσματικότητα , με την ελαχιστοποίηση των αρνητικών περιβαλλοντικών επιπτώσεων, τα δημιουργούμενα περιβαλλοντικά προβλήματα είναι υπολογίσιμα και αναφέρονται τόσο στην επιβάρυνση της ατμόσφαιρας με επιβλαβή αέρια όσο και στη ρύπανση / μόλυνση του εδάφους και του νερού από τα απόβλητα των εργοστασίων (στοιχεία θα παρατεθούν στις επόμενες σχετικές δραστηριότητες).
Επειδή η ενέργεια αποτελεί ουσιαστικό στοιχείο του οικονομικού και κοινωνικού μας βίου, επιβάλλεται η ορθολογική εκμετάλλευση των πηγών της με ταυτόχρονη χρήση των καλύτερων τεχνολογιών έτσι ώστε να πετύχουμε αύξηση της ενεργειακής αποτελεσματικότητας μειώνοντας τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις και έχοντας πάντα κατά νου τις ενεργειακές ανάγκες της μελλοντικής ανθρώπινης κοινότητας.
Ταυτόχρονα επιβάλλεται η ανάπτυξη της χρήσης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (ΑΠΕ), οι κυριότερες μορφές των οποίων είναι : η ηλιακή - ενεργητικά ηλιακά συστήματα- παθητικά ηλιακά και υβριδικά συστήματα - φωτοβολταϊκά ηλιακά συστήματα, η αιολική, η γεωθερμική, η υδραυλική - υδάτινη, η ωκεανοθερμική και η βιομάζα.
Προτείνεται κατά τη διάρκεια της φετινής σχολικής χρονιάς οι μαθητές να προσεγγίσουν εκείνες τις μορφές ανανεώσιμων πηγών ενέργειας που σχετίζονται με το άμεσο περιβάλλον τους.
3. Οι δράσεις του Τμήματος Αγωγής Υγείας & Περιβαλλοντικής Αγωγής
Συνέχιση της Εκδοτικής δραστηριότητας των Κ.Π.Ε. «Θαλλώ». Στο διάστημα Οκτώβριος – Νοέμβριος 2009, με αφορμή και τις συναντήσεις του εκπαιδευτικού δυναμικού των Κ.Π.Ε. με τους υπευθύνους Π.Ε. των νομών εμβέλειάς τους, πραγματοποίηση Επιμορφώσεων - Εργαστηρίων για τους θεματικούς άξονες του τρέχοντος θεματικού έτους, ώστε να μπορούν να υποστηριχθούν οι εκπαιδευτικοί που θα αναλάβουν προγράμματα.
Νοέμβριος 2010, πανελλαδική συνάντηση των υπευθύνων Α.Υ και του εκπαιδευτικού δυναμικού των Σ.Σ.Ν. – Επιμόρφωση – Εργαστήριο για τους θεματικούς άξονες του τρέχοντος θεματικού έτους.
Μάιος 2010- Εθνική Εβδομάδα Εκπαιδευτικών Δράσεων :
-Κεφαλαιοποίηση των δράσεων της χρονιάς σε εθνικό επίπεδο-
-Συνάντηση Εργασίας του εκπαιδευτικού δυναμικού των Κ.Π.Ε και των υπευθύνων Π.Ε.
4. Οι προτεινόμενοι Θεματικοί Άξονες για το θεματικό έτος : 2009-10 Ενέργεια- Ανανεώσιμες Πηγές & Τοπικές Κοινωνίες4.1.Ενέργεια και Περιβάλλον
4.1.1 Ενέργεια και φυσικοί πόροι
4.1.2 Ενέργεια και υποβάθμιση περιβάλλοντος
4.1.3 Ενέργεια και κλιματική αλλαγή
4.1.4 Ενέργεια και βιοποικιλότητα
4.1.5. Ενέργεια και θαλάσσια ρύπανση
4.1.6 Ενέργεια και ερημοποίηση
4.2. Ενέργεια και Ανθρώπινη κοινωνία4.2.1 Βιώσιμη διαχείριση ενεργειακών πόρων
4.2.2. Εξοικονόμηση ενέργειας και ανακύκλωση
4.2.3. Διαμόρφωση νέων ενεργειακών αναγκών
4.2.4. Ενέργεια και μεταφορές
4.2.5. Ενέργεια και ποιότητα ζωής
4.2.6. Κατανομή ενέργειας – Τρίτος Κόσμος
4.2.7.Ενέργεια και Γεωργία
4.2.8. Ενέργεια και εναλλακτικές μορφές Τουρισμού
4.2.9. Βιοκλιματικό σχολείο
4.2.10 Ενέργεια και διαχείριση απορριμμάτων
4.2.11 Ενέργεια στη διατροφή μας
4.2.12 Ενέργεια και πράσινη τεχνολογία
4.2.13 Χρήση Πυρηνικής Ενέργειας
4.2.14 Πράσινη αειφορική οικονομία
4.2.15 Ενέργεια και υπερκαταναλωτισμός
4.2.16 Ενέργεια και Αειφόρος Ανάπτυξη
4.2.16 Ενέργεια και διεθνή κέντρα λήψης αποφάσεων
4.2.17 Ενέργεια και Ευρωπαϊκή Ένωση
4.2.18 Ενέργεια και βιωσιμότητα ανθρώπινης κοινωνίας
4.2.19 Ενέργεια και οικονομική κρίση
4.3 Ενέργεια και Πολιτισμός4.3.1. Ενέργεια και βιομηχανική κληρονομιά
4.3.2. Αρχαίοι Πολιτισμοί και διαχείριση ενεργειακών πόρων
4.3.3. Ενέργεια και βιομηχανική επανάσταση
4.3.4. Ενέργεια στις τέχνες
4.3.5. Οι τέχνες ως εργαλεία αειφορικής διαχείρισης των ενεργειακών πόρων
4.3.6. Ενέργεια - Άξονας Πολιτισμού
4.3.7. Η βιομηχανική- ενεργειακή επανάσταση και οι κοινωνικές ανισότητες που
προκάλεσε
4.3.8 Ενέργεια και πολιτισμικά στοιχεία
4.3.9. Διαμόρφωση ενεργειακής κουλτούρας
4.3.10 Ενέργεια και Διατήρηση πολιτιστικής κληρονομιάς
4.3.11 Ενέργεια και κατοικία
4.3.12 Αειφορική διαχείριση ενέργειας και βιβλίο
4.3.13 Ενέργεια και πολιτιστικά – κοινωνικά κινήματα
4.3.14. Κοινωνική δικαιοσύνη και αειφορία
4.3.15. Δημοκρατία και αειφορία
4.4. Ενέργεια και Ανανεώσιμες ενεργειακές πηγές
4.4.1. Ηλιακή ενέργεια – εφαρμογές στην τοπική κοινωνία
4.4.2. Υδάτινη Ενέργεια – φράγματα εργοστάσια κ.λ.π.
4.4.3. Γεωθερμία – πηγές και διαχείριση
4.4.4. Αιολική ενέργεια- αιολικά πάρκα
4.4.5. Βιομάζα – διαχείριση απορριμμάτων, ενεργειακές καλλιέργειες
4.4.6. Άλλες ενεργειακές ανανεώσιμες πηγές , παλίρροια κ.λ.π.
4.4.7. Ανάπτυξη αυτόνομων ενεργειακά σχολείων
4.4.8. Ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και οικονομία
4.4.9. Ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και Τρίτος Κόσμος
4.4.10. Ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και αρχαίοι πολιτισμοί
4.4.11 Ανανεώσιμες πηγές ενέργειας : ο ρόλος του σχολείου
4.4.12. Ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και διαμόρφωση νέας ενεργειακής πολιτικής
4.4.13 Ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και νέο αναπτυξιακό μοντέλο
Τρίτη 23 Ιουνίου 2009
Δ.Σ. Μεσαριάς Άνδρου "To νερό και η σωστή διαχείρισή του"
Το νερό αποτελεί ένα αγαθό ζωτικής σημασίας, αναγκαίο και άμεσο με το όποιο έρχονται σε επαφή καθημερινά όλα τα παιδιά. Οι ανθρώπινες παρεμβάσεις και η αλόγιστη σπατάλη του αποτελούν κορυφαία περιβαλλοντικά ζητήματα τα οποία προβληματίζουν ακόμη και τους μικρούς μας μαθητές. Η ενασχόληση μας με το συγκεκριμένο θέμα μας έδωσε την ευκαιρία να εισάγουμε στα παιδιά αντιλήψεις που έχουν σχέση με τη σωστή διαχείριση, χρήση και προστασία του νερού.
2. Εκπαιδευτικοί στόχοι
• Να ανακαλύψουν τη σημασία του νερού στη ζωή μας.
• Να ανακαλύψουν της ιδιότητες και τα χαρακτηριστικά του.
• Να γνωρίσουν τον κύκλο του νερού στη φύση, να κατανοήσουν τις ανθρώπινες παρεμβάσεις και να προβληματιστούν για την ποιοτική υποβάθμισή του.
• Να ευαισθητοποιηθούν σε θέματα σωστής διαχείρισης και εξοικονόμησης του νερού.
3. Μέθοδοι υλοποίησης
Όλους τους στόχους τους οποίους θέσαμε προσπαθήσαμε να τους υλοποιήσουμε μέσα σε ένα ευχάριστο παιδαγωγικό κλίμα διαλόγου, επικοινωνίας και συνεργασίας. Συγκεκριμένα υπήρξε διαθεματική προσέγγιση του θέματος με επίκεντρο τα ενδιαφέρονται, τις επιθυμίες και τις ιδιαίτερες κλίσεις των παιδιών μέσα σε ένα ομαδοσυνεργατικό πλαίσιο. Επιπλέον πραγματοποιήθηκαν εκπαιδευτικές εκδρομές (μελέτη πεδίου) για την ουσιαστικότερη κατανόηση και ανακάλυψη των πτυχών του θέματος.
4. Δραστηριότητες
Το πρόγραμμα διήρκεσε τέσσερις μήνες ( Μάρτιος- Ιούνιος 2009) και οι κατά σειρά δραστηριότητες οι οποίες πραγματοποιήθηκαν είναι οι εξής:
• Προβολή εικόνων του νερού σε όλες τις μορφές του (ποτάμι, θάλασσα, πάγος, βροχή κ.α.) με συνοδεία μουσικής με τη βοήθεια του ηλεκτονικού υπολογιστή. Συζήτηση για τον κύκλο του νερού στη φύση.
• Σύνθεση ποιημάτων από τα παιδιά με αφορμή τις εικόνες και τη μουσική και παρουσίαση αυτών στις υπόλοιπες τάξεις.
• Δημιουργία αφίσας από κάθε ομάδα παιδιών με θέμα την παγκόσμια ημέρα νερού.
• Καταγραφή λέξεων στον πίνακα της τάξης που σχετίζονται με το νερό και δημιουργία κρυπτόλεξου και ποιημάτων.
• Προβολή βίντεο σχετικού με την έλλειψη νερού στις αφρικανικές χώρες, συζήτηση, προβληματισμός.
• Πειράματα.
α) Τα παιδιά έφεραν τις οδοντόβουρτσές τους στο σχολείο και βούρτσισαν τα δόντια τους στις βρύσες της αυλής έχοντας τοποθετήσει μία λεκάνη κάτω από κάθε βρύση. Στο τέλος του πειράματος διαπιστώσαμε την τεράστια ποσότητα νερού που σπαταλήθηκε. Έπειτα συζητήσαμε γύρω από το θέμα της σωστής διαχείρισής του στην καθημερινή μας ζωή.
β) Οι μαθητές φύτεψαν στο σχολείο φακές και φασόλια σε μικρά μπολάκια από γιαούρτι. Στη συνέχεια χωρίσαμε τα φυτά σε δύο ομάδες, σε αυτά που θα ποτίζονταν και σε αυτά που θα αφήνονταν χωρίς νερό. Έτσι σε σύντομο χρονικό διάστημα παρατήρησαν τα αποτελέσματα της έλλειψης του νερού στα φυτά.
• Εκπαιδευτική εκδρομή στην πηγή «Πεντάβρυση» στις Στενιές Άνδρου. Τα παιδιά είδαν από κοντά το παραδοσιακό πλύσιμο των ρούχων από τις γυναίκες του χωριού και διαπίστωσαν τη σωστή χρήση του νερού.
• Εκπαιδευτική εκδρομή στο ποτάμι στα Γιάλια. Οι μαθητές παρατήρησαν τη μεγάλη ποικιλία ζώων και φυτών που ζουν κοντά στο νερό και προβληματίστηκαν για τη μεγάλη σημασία του.
5. Αξιολόγηση
Το συγκεκριμένο περιβαλλοντικό θέμα πραγματοποιήθηκε με απόλυτη επιτυχία καθώς όλα τα παιδιά συμμετείχαν ενεργά σε όλες τις δραστηριότητες και αποκόμισαν μοναδικές εμπειρίες οι οποίες τα οδήγησαν σε περεταίρω προβληματισμό και σκέψη. Οι μέθοδοι που χρησιμοποιήθηκαν για την αξιολόγηση είναι οι εξής: ερωτηματολόγιο, συζητήσεις και καταστάσεις προβληματισμού.
Υπεύθυνοι εκπαιδευτικοί: Γλυνού Καλλιόπη, δασκάλα Ε τάξης
Νίτσα Αργυρώ, δασκάλα Α τάξης
2. Εκπαιδευτικοί στόχοι
• Να ανακαλύψουν τη σημασία του νερού στη ζωή μας.
• Να ανακαλύψουν της ιδιότητες και τα χαρακτηριστικά του.
• Να γνωρίσουν τον κύκλο του νερού στη φύση, να κατανοήσουν τις ανθρώπινες παρεμβάσεις και να προβληματιστούν για την ποιοτική υποβάθμισή του.
• Να ευαισθητοποιηθούν σε θέματα σωστής διαχείρισης και εξοικονόμησης του νερού.
3. Μέθοδοι υλοποίησης
Όλους τους στόχους τους οποίους θέσαμε προσπαθήσαμε να τους υλοποιήσουμε μέσα σε ένα ευχάριστο παιδαγωγικό κλίμα διαλόγου, επικοινωνίας και συνεργασίας. Συγκεκριμένα υπήρξε διαθεματική προσέγγιση του θέματος με επίκεντρο τα ενδιαφέρονται, τις επιθυμίες και τις ιδιαίτερες κλίσεις των παιδιών μέσα σε ένα ομαδοσυνεργατικό πλαίσιο. Επιπλέον πραγματοποιήθηκαν εκπαιδευτικές εκδρομές (μελέτη πεδίου) για την ουσιαστικότερη κατανόηση και ανακάλυψη των πτυχών του θέματος.
4. Δραστηριότητες
Το πρόγραμμα διήρκεσε τέσσερις μήνες ( Μάρτιος- Ιούνιος 2009) και οι κατά σειρά δραστηριότητες οι οποίες πραγματοποιήθηκαν είναι οι εξής:
• Προβολή εικόνων του νερού σε όλες τις μορφές του (ποτάμι, θάλασσα, πάγος, βροχή κ.α.) με συνοδεία μουσικής με τη βοήθεια του ηλεκτονικού υπολογιστή. Συζήτηση για τον κύκλο του νερού στη φύση.
• Σύνθεση ποιημάτων από τα παιδιά με αφορμή τις εικόνες και τη μουσική και παρουσίαση αυτών στις υπόλοιπες τάξεις.
• Δημιουργία αφίσας από κάθε ομάδα παιδιών με θέμα την παγκόσμια ημέρα νερού.
• Καταγραφή λέξεων στον πίνακα της τάξης που σχετίζονται με το νερό και δημιουργία κρυπτόλεξου και ποιημάτων.
• Προβολή βίντεο σχετικού με την έλλειψη νερού στις αφρικανικές χώρες, συζήτηση, προβληματισμός.
• Πειράματα.
α) Τα παιδιά έφεραν τις οδοντόβουρτσές τους στο σχολείο και βούρτσισαν τα δόντια τους στις βρύσες της αυλής έχοντας τοποθετήσει μία λεκάνη κάτω από κάθε βρύση. Στο τέλος του πειράματος διαπιστώσαμε την τεράστια ποσότητα νερού που σπαταλήθηκε. Έπειτα συζητήσαμε γύρω από το θέμα της σωστής διαχείρισής του στην καθημερινή μας ζωή.
β) Οι μαθητές φύτεψαν στο σχολείο φακές και φασόλια σε μικρά μπολάκια από γιαούρτι. Στη συνέχεια χωρίσαμε τα φυτά σε δύο ομάδες, σε αυτά που θα ποτίζονταν και σε αυτά που θα αφήνονταν χωρίς νερό. Έτσι σε σύντομο χρονικό διάστημα παρατήρησαν τα αποτελέσματα της έλλειψης του νερού στα φυτά.
• Εκπαιδευτική εκδρομή στην πηγή «Πεντάβρυση» στις Στενιές Άνδρου. Τα παιδιά είδαν από κοντά το παραδοσιακό πλύσιμο των ρούχων από τις γυναίκες του χωριού και διαπίστωσαν τη σωστή χρήση του νερού.
• Εκπαιδευτική εκδρομή στο ποτάμι στα Γιάλια. Οι μαθητές παρατήρησαν τη μεγάλη ποικιλία ζώων και φυτών που ζουν κοντά στο νερό και προβληματίστηκαν για τη μεγάλη σημασία του.
5. Αξιολόγηση
Το συγκεκριμένο περιβαλλοντικό θέμα πραγματοποιήθηκε με απόλυτη επιτυχία καθώς όλα τα παιδιά συμμετείχαν ενεργά σε όλες τις δραστηριότητες και αποκόμισαν μοναδικές εμπειρίες οι οποίες τα οδήγησαν σε περεταίρω προβληματισμό και σκέψη. Οι μέθοδοι που χρησιμοποιήθηκαν για την αξιολόγηση είναι οι εξής: ερωτηματολόγιο, συζητήσεις και καταστάσεις προβληματισμού.
Υπεύθυνοι εκπαιδευτικοί: Γλυνού Καλλιόπη, δασκάλα Ε τάξης
Νίτσα Αργυρώ, δασκάλα Α τάξης
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)